Pytania i odpowiedzi o procedurze rozwodu na Tajwanie: mediacja, proces, podział majątku i dzieci

W sprawie rozwodu na Tajwanie trzeba odróżnić nie tylko sposób rozwiązania małżeństwa, lecz także porządek wpisów w rejestrze gospodarstw domowych (戶籍), skutek za granicą, majątek małżeński, odszkodowanie, alimenty małżonka po rozwodzie (贍養費) oraz rozstrzygnięcia dotyczące dziecka małoletniego (未成年子女) i alimenty (扶養費). Te same fakty mogą służyć za materiał kilku roszczeń, lecz przesłanki, skutki, przedmiot dowodu i terminy każdego prawa nie są te same.

W szczególności dla rodziny powiązanej z 2 państwami lub terytoriami albo z większą ich liczbą (na przykład z Tajwanem i innym państwem), procedury nie można ustalić wyłącznie według obywatelstwa jednej strony lub miejsca zawarcia małżeństwa. Najpierw trzeba sprawdzić obecny ośrodek życia, stan istniejących procesów i rejestrów, miejsce sporządzenia dokumentów, miejsce pobytu dziecka i położenie majątku, aby zmniejszyć zbędne podwójne procedury i luki egzekucji.

1. 3 drogi rozwodu na Tajwanie i pierwsze punkty do sprawdzenia w sprawie międzynarodowej

Według prawa Tajwanu istnieją zasadniczo 3 drogi rozwodu. Po pierwsze, rozwód za obopólną zgodą (兩願離婚), w którym strony spełniają warunki formy pisemnej, świadków i wpisu w urzędzie stanu cywilnego (戶政機關). Po drugie, rozwód przez mediację lub ugodę sądową (調解或和解離婚), w którym porozumienie stron powstaje przed sądem, a małżeństwo wygasa według protokołu mediacji (調解筆錄) lub protokołu ugody (和解筆錄). Po trzecie, rozwód przez wyrok (裁判離婚), w którym podnosi się i dowodzi ustawowe przyczyny rozwodu, a sąd orzeka. Sam fakt porozumienia nie zamienia przesłanek i skutków 3 dróg.

Jeśli istnieje element zagraniczny, następujące 5 pytań trzeba rozdzielić. Czy sądy lub organy administracyjne Tajwanu mają jurysdykcję albo kompetencję do załatwienia; które prawo stosuje się, jako prawo kolizyjne, do rozwodu, majątku małżeńskiego i kwestii dotyczących dzieci; czy zagraniczny rozwód lub orzeczenie są uznawane na Tajwanie albo jaki skutek mają; jakich procedur i zalegalizowanych dokumentów wymaga urząd stanu cywilnego Tajwanu; oraz czy w innych zainteresowanych państwach lub terytoriach potrzebne są osobne zgłoszenie, uznanie lub egzekucja.

Obywatelstwo stron, status cudzoziemca lub miejsce małżeństwa nie rozstrzygają same tych 5 pytań. Czy procedura może się toczyć na Tajwanie i czy zagraniczne orzeczenie wywołuje skutki na Tajwanie, są na przykład kwestiami odrębnymi; porządek urzędu stanu cywilnego Tajwanu też nie kończy naturalnie rejestracji stanu rodzinnego drugiego państwa. Dlatego przed wyborem sposobu rozwodu trzeba konkretnie uporządkować obecny stan małżeństwa i stanu cywilnego oraz pożądany skutek prawny.

2. Przesłanki rozwodu za obopólną zgodą i wpis w urzędzie stanu cywilnego

Rozwód za obopólną zgodą z art. 1050 Kodeksu cywilnego Tajwanu (民法) wywołuje skutki dopiero wtedy, gdy porozumienie jest zawarte na piśmie, 2 świadków lub więcej podpisuje po stwierdzeniu autentycznej woli rozwodu obu stron, a rozwód zostaje wpisany w urzędzie stanu cywilnego (離婚登記). Samo podpisane porozumienie nie doprowadza jeszcze do skutku rozwodu; jeśli istnieje element zagraniczny, trzeba osobno sprawdzić prawo właściwe, legalizację i tłumaczenie dokumentów oraz zgłoszenia w innym państwie lub terytorium.

Sporządzenie na piśmie, podpis 2 świadków lub więcej oraz wpis rozwodu w urzędzie stanu cywilnego stanowią, każde z nich, autonomiczną przesłankę. Świadek nie jest kimś, kto jedynie podpisuje już sporządzony dokument: musi podpisać po rozpoznaniu i stwierdzeniu, że obie strony mają autentyczną wolę rozwodu. Dlatego prywatne porozumienie podpisane tylko przez strony może być dowodem porozumienia o majątku lub dzieciach, lecz samo nie rodzi skutku stanu cywilnego tajwańskiego rozwodu za obopólną zgodą.

Wnioskodawcę, możliwość zastępstwa, dokumenty tożsamości i stanu cywilnego, pismo rozwodowe oraz dokumenty rzeczywiście do przygotowania trzeba przygotować według wskazówek Departamentu stanu cywilnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Tajwanu (內政部戶政司) w chwili wniosku oraz według potwierdzenia właściwego biura stanu cywilnego (戶政事務所). Dokumenty sporządzone za granicą mogą, według rodzaju i miejsca sporządzenia, wymagać uwierzytelnienia (認證) przez przedstawicielstwa Tajwanu za granicą (駐外館處) lub organy właściwe; jeśli instrukcja urzędowa tego wymaga, trzeba dołączyć zalegalizowane lub notarialne tłumaczenie chińskie (中文譯本). Stałej listy nie należy przenosić wprost na wszystkie sprawy międzynarodowe.

Jeśli wyrok rozwodowy Tajwanu jest prawomocny albo jeśli mediacja lub ugoda sądowa nastąpiły i małżeństwo wygasło, każda ze stron może co do zasady wpisać rozwód w urzędzie stanu cywilnego. Ogólny termin wniosku o wpis stanu cywilnego według art. 48 ustawy o stanie cywilnym (戶籍法) wynosi 30 dni od prawomocności wyroku rozwodowego Tajwanu lub od zawarcia mediacji lub ugody. Dzień doręczenia lub odbioru wyroku lub protokołu nie jest wspólnym początkiem biegu wszystkich akt. Wnioski po upływie terminu też muszą być przyjęte przez biuro stanu cywilnego; jeśli po zawiadomieniu na piśmie nikt nie wnioskuje, organ stanu cywilnego wpisuje z urzędu wynik sądowy, gdy przesłanki są spełnione, według art. 48-2 ustawy o stanie cywilnym. Przekroczenie terminu wniosku nie unieważnia rozwodu już skutecznego. Z wniosków internetowych można korzystać tylko w ustawowym terminie; tych 30 dni nie należy wyjaśniać jako terminu wyłącznie stosowanego do wniosków internetowych.

3. Mediacja i proces sądowy, stawiennictwo i środki zaskarżenia

Wspólne stawiennictwo obojga małżonków nie zawsze jest wymagane. Sąd Tajwanu może, według charakteru sprawy rodzinnej, nakazać stronie lub przedstawicielowi ustawowemu osobiste stawiennictwo; jeśli nakazu nie zastosuje się bez uzasadnionej przyczyny, kara administracyjna (罰鍰) do 30.000 TWD (新臺幣) może, za pierwszym razem, wchodzić w rachubę według art. 13 ustawy o sprawach rodzinnych (家事事件法) i art. 303 Kodeksu postępowania cywilnego (民事訴訟法) stosowanego odpowiednio. Czy trzeba koniecznie mediować razem w tej samej przestrzeni oraz czy możliwe są rozdzielenie, środki ochrony, zastępstwo lub inne środki procesowe, trzeba sprawdzić według sądu i okoliczności sprawy.

Sprawy rodzinne ustalone ustawą o sprawach rodzinnych przechodzą co do zasady przez mediację sądową przed orzeczeniem. Nawet sprawy wniesione od razu jako powództwo bywają w prawie traktowane jako wniosek o mediację; z powodu wyjątków dotyczących sposobu doręczenia lub charakteru sprawy oraz reguł przekształcenia procedury nie można wyjaśniać, że wszystkie sprawy idą w niezmiennej kolejności. W mediacji, poza wolą rozwodu, powiązane punkty sporu, jak majątek, dzieci i sposób zapłaty, można uporządkować razem; porozumienia niekorzystnego dla dziecka małoletniego nie można jednak zatwierdzić wprost.

Sankcja z art. 13 ustawy o sprawach rodzinnych wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy sąd nakazał stronie lub przedstawicielowi ustawowemu osobiste stawiennictwo. Jeśli nakazu nie zastosuje się bez uzasadnionej przyczyny, art. 303 Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się odpowiednio, tak że kara administracyjna do 30.000 TWD może być nałożona za pierwszym razem; na tej analogii nikogo nie można doprowadzić siłą. Jeśli sąd zawiadamia następnie ponownie w sposób zgodny z prawem, a osoba nie stawia się bez uzasadnionej przyczyny, sankcje mogą być kontynuowane. Natomiast nie można z góry obiecać, że osobne sale, transmisja obrazu, sam udział pełnomocników lub środki ochrony będą dopuszczone w określonej sprawie; okoliczności trzeba podać sądowi i sprawdzić instrukcję procedury.

Jeśli mediacja lub ugoda dochodzą do skutku, małżeństwo wygasa w sposób przewidziany ustawą i powstaje skutek porównywalny z orzeczeniem prawomocnym. Jeśli mediacja nie dochodzi do skutku, procedura może być kontynuowana według stosowanych reguł; przy rozwodzie przez wyrok rozstrzygająca jest prawomocność wyroku. Czas trwania procedury zależy od doręczenia (送達), liczby posiedzeń mediacji, spornych faktów i dowodów, ekspertyzy (鑑定) i postępowania dowodowego, kwestii dotyczących dzieci, doręczenia międzynarodowego i instancji; stałej chwili zakończenia nie można podać.

Środków zaskarżenia też nie można ustalić wyłącznie według nazwy dokumentu. Droga i termin różnią się według tego, czy chodzi o apelację od wyroku (上訴), zażalenie od postanowienia (抗告), czy osobną procedurę o zawarcie lub skutek mediacji i ugody. Po sprawdzeniu dnia doręczenia, prawomocności i pozycji procesowej trzeba obliczyć termin danego typu; termin usłyszany w jednej sprawie nie powinien być przenoszony na inną procedurę lub procedurę wpisu.

4. Przyczyny rozwodu przez wyrok i granica małżonka winnego

Zastrzeżenie (但書) obowiązującego art. 1052 ust. 2 Kodeksu cywilnego (民法) stanowi, że jeśli poważna przyczyna rozpadu małżeństwa (婚姻破綻) jest przypisywalna tylko jednej stronie, co do zasady tylko druga może żądać rozwodu. Trybunał Konstytucyjny Tajwanu (憲法法庭) orzekł jednak, w orzeczeniu nr 4 roku 112 kalendarza Republiki Chińskiej (112年憲判字第4號), że przepis jest niezgodny z konstytucją (違憲) w zakresie, w jakim całkowicie pozbawia małżonka winnego (有責配偶) wszelkiej szansy żądania rozwodu, bez uwzględnienia tego, czy od powstania poważnej przyczyny upłynął już znaczny czas, albo czy przyczyna trwała wystarczająco długo, przez co w konkretnej sprawie skutek jest rażąco dolegliwy. Tekst pozostaje; nie należy ogólnie twierdzić, że małżonek winny zawsze może albo nigdy nie może żądać rozwodu, lecz zobaczyć, jak sąd stosuje sens orzeczenia i konkretne fakty.

Art. 1052 ust. 1 Kodeksu cywilnego (民法) wymienia 10 przyczyn pozwalających żądać rozwodu przez wyrok, gdy po stronie drugiej występują następujące okoliczności.

1. Bigamia (重婚)
2. Stosunki seksualne za zgodą z osobą inną niż małżonek
3. Znęcanie się (虐待) nad drugą stroną w stopniu, który czyni wspólne życie nie do zniesienia
4. Druga strona znęca się nad krewnymi w linii prostej albo krewni w linii prostej drugiej strony znęcają się nad samą osobą, tak że wspólne życie staje się nie do zniesienia
5. Porzucenie w złej wierze (惡意遺棄) drugiej strony trwa
6. Był zamiar zabicia drugiej strony
7. Istnieje ciężka nieuleczalna choroba
8. Istnieje ciężka nieuleczalna choroba psychiczna
9. Życie lub śmierć są nieznane od ponad 3 lat
10. Prawomocne skazanie na karę pozbawienia wolności na czas oznaczony (有期徒刑) przekraczającą 6 miesięcy za przestępstwo umyślne

Ust. 2 umieszcza przypadek, w którym małżeństwo jest, z innej poważnej przyczyny niż 10 wymienionych, trudne do utrzymania, jako odrębną przyczynę ogólną. Dlatego sprawy, które podnoszą określoną przyczynę ust. 1, i te, które podnoszą trudność utrzymania małżeństwa według ust. 2, trzeba odróżnić co do struktury prawnej i przedmiotu dowodu. Nawet jeśli termin ustawodawczy oceny konstytucyjnej dotyczącej zastrzeżenia ust. 2 upłynął, sam tekst zastrzeżenia nie jest, na dzień 25 lipca 2026 r., usunięty; sąd musi w każdej sprawie stosować sens stwierdzenia niekonstytucyjności.

Nawet jeśli małżonek nie jest osiągalny albo opuścił miejsce zamieszkania, przyczyn nie należy mieszać. Przyczyna ust. 1, według której życie lub śmierć są nieznane od ponad 3 lat, przyczyna ust. 1, według której porzucenie w złej wierze trwa, oraz przyczyna ust. 2, według której małżeństwo jest, z innej poważnej przyczyny, trudne do utrzymania, się odróżniają. Zgłoszenie zaginięcia na policji może być dowodem miejsca i przebiegu faktów, lecz nie jest ogólną przesłanką wstępną wszystkich żądań rozwodu. Nie ma też ogólnej przesłanki, według której trzeba najpierw wnieść powództwo o wykonanie obowiązku wspólnego życia, by podnieść porzucenie w złej wierze lub inną poważną przyczynę. Sam fakt opuszczenia miejsca zamieszkania przez kilka miesięcy nie wypełnia żadnej przyczyny; przyczynę odejścia, uzasadnioną przyczynę separacji, kontakt i alimenty oraz charakter trwały trzeba zbadać jako konkretne fakty.

Czy stosunki seksualne za zgodą z osobą inną niż małżonek stanowią przyczynę z ust. 1, trzeba zbadać według dokładnych faktów, przesłanek ustawowych i właściwych terminów. Sam ten fakt nie rozstrzyga wniosków o rozwód przez wyrok, odszkodowanie z art. 1056, podział nadwyżki majątku małżeńskiego, alimenty małżonka z art. 1057 ani praw i obowiązków wobec dziecka małoletniego lub alimentów. Każdy punkt sporu ocenia się według własnych przesłanek i kryteriów, jak dobro dziecka.

5. Małżeństwo za granicą, rozwód za granicą i stan cywilny Tajwanu

Wobec małżeństwa zawartego za granicą lub rozwodu już dokonanego za granicą nie można uważać, że jedynymi opcjami są najpierw wpis małżeństwa na Tajwanie albo powództwo o rozwód na Tajwanie. Jeśli istnieje już akt stanu cywilnego lub orzeczenie powstałe za granicą, ich skutek i możliwość uznania trzeba najpierw zbadać; jeśli procedura jeszcze nie rozpoczęła się, trzeba porównać jurysdykcję, prawo kolizyjne oraz oczekiwane skutki wpisu i egzekucji.

Przy badaniu sprawy stwierdza się obywatelstwo każdej strony, miejsce zamieszkania i zwykły pobyt (經常居所), miejsce i sposób małżeństwa lub rozwodu, obecny stan cywilny Tajwanu i zagraniczne rejestry rodzinne oraz istnienie zagranicznych wyroków, protokołów mediacji lub zaświadczeń o rozwodzie. Jeśli jest zagraniczne orzeczenie, trzeba też zbadać sprawiedliwość procesową, na przykład czy druga strona otrzymała legalne doręczenie i możliwość obrony. Na końcu trzeba określić, jaki skutek jest pożądany na Tajwanie: wygaśnięcie małżeństwa, zmiana stanu cywilnego, ocena majątkowa lub egzekucja.

Wyjaśnienie, że rozwód jest skuteczny za granicą według prawa miejscowego, albo jedno zagraniczne zaświadczenie o rozwodzie, nie dopełnia wszystkich procedur wymaganych na Tajwanie. Natomiast nie wszystkie zagraniczne rozwody wymagają tego samego powództwa o uznanie ani tych samych dokumentów. Uznanie lub ocena skutku wymagane na Tajwanie oraz wpis stanu cywilnego mogą się różnić według tego, czy chodzi o orzeczenie czy zaświadczenie administracyjne, według państwa sporządzenia i formy dokumentu oraz według stanu cywilnego stron.

Dokumenty zagraniczne mogą wymagać legalizacji przez przedstawicielstwa Tajwanu za granicą lub inne organy właściwe; według urzędowych instrukcji dla każdego dokumentu może być potrzebne zalegalizowane lub notarialne tłumaczenie chińskie. Dokumenty sporządzone w Chinach kontynentalnych i te sporządzone w Hongkongu lub Makau idą według reguł weryfikacji odrębnych od ogólnych dokumentów zagranicznych; region sporządzenia trzeba wskazać dokładnie. Przed złożeniem trzeba sprawdzić najnowsze wskazówki Departamentu stanu cywilnego i organu właściwego o oryginale, legalizacji, tłumaczeniu i wniosku przez pełnomocnika.

6. Wpis mieszkania na jednego z małżonków, majątek sprzed małżeństwa i podział nadwyżki majątku

Sam wpis ani samo pochodzenie środków nie przesądzają o własności i podziale majątku. Wpis własności mieszkania i pochodzenie środków na nabycie są ważnymi dowodami, lecz indywidualne roszczenia, jak własność, darowizna, wpis na cudze nazwisko (借名登記), pożyczka i bezpodstawne wzbogacenie (不當得利), są kwestiami odrębnymi od podziału nadwyżki majątku małżeńskiego (剩餘財產差額分配) z art. 1030-1 Kodeksu cywilnego (民法). Rzeczywiste porozumienie, przyczynę i datę nabycia, przepływy środków, długi, nabycie nieodpłatne i dowody trzeba zbadać osobno; sama zapłata części ze środków sprzed małżeństwa lub wpis na nazwisko jednej ze stron nie ustala wszystkich wniosków.

Kwestie mieszkania trzeba podzielić na 3 warstwy. Najpierw widać, według wpisu i przyczyny nabycia, kto posiada określony majątek. Następnie widać, według rzeczywistego porozumienia i charakteru wniesienia środków, czy powstaje darowizna, wpis na cudze nazwisko, pożyczka, powiernictwo (信託), bezpodstawne wzbogacenie, zwrot kosztów lub inne roszczenie umowne. Na końcu widać osobno, czy ten majątek lub jego wartość i powiązane długi wchodzą, przy wygaśnięciu ustawowego ustroju majątkowego (法定財產制), do obliczenia podziału nadwyżki majątku małżeńskiego. Sama zapłata zaliczki lub rat kredytu z oszczędności sprzed małżeństwa nie przenosi wpisanego tytułu własności, a wpis na nazwisko jednej ze stron też nie zamyka wszystkich kwestii umowy, korzystania, spłaty i majątku małżeńskiego.

Art. 1017 Kodeksu cywilnego (民法) odróżnia majątek sprzed małżeństwa (婚前財產) i majątek po zawarciu małżeństwa (婚後財產) i stawia domniemanie, że majątek, którego daty nabycia trudno dowieść, jest majątkiem po małżeństwie. Jest to punkt wyjścia klasyfikacji i dowodu do obliczenia ustroju, nie skrót do ustalenia własności bez względu na wpis ani do uchylenia indywidualnych roszczeń drugiej strony. Operacje przelewu, umowa nabycia, umowa kredytu i operacje spłaty, pokwitowania (收據), wiadomości między stronami, materiały podatkowe i rejestrowe oraz przyczyna i data nabycia muszą być połączone razem, aby rzeczywisty stosunek prawny się ujawnił.

Art. 1030-1 Kodeksu cywilnego (民法) jest instytucją, która przy wygaśnięciu ustawowego ustroju majątkowego oblicza majątek netto po małżeństwie każdego małżonka spełniającego przesłanki i dzieli co do zasady różnicę równo. Nie jest instytucją, która zamienia we współwłasność każdy majątek nabyty w czasie małżeństwa albo dzieli każdą rzecz na połowę. Majątek uzyskany przez dziedziczenie lub inne nabycie nieodpłatne oraz zadośćuczynienie za krzywdę (慰撫金) są wyłączone z obliczenia ustawowego; długi i rozporządzenia przed wygaśnięciem ustroju trzeba zbadać razem. Jeśli wynik równego podziału różnicy jest, według okoliczności ustawowych, znacznie niesprawiedliwy, sąd może skorygować lub zwolnić kwotę podziału.

Stosunki seksualne z osobą inną niż małżonek lub odpowiedzialność za rozpad małżeństwa same nie wyłączają prawa do podziału i same go nie zmniejszają. Konkretne fakty, które mieszczą się w ustawowych czynnikach korekty, jak ukrycie lub rozporządzenie majątkiem, wkład w prace domowe i wychowanie dzieci oraz całość okoliczności wspólnego życia i nabycia majątku, mogą jednak być podnoszone i dowodzone osobno. Nie można stwierdzić, tylko z powodu różnych obywatelstw, że sposób obliczenia art. 1030-1 się różni.

To prawo wygasa, jeśli nie jest wykonywane w ciągu 2 lat od dowiedzenia się o nadwyżce majątku małżeńskiego i w każdym razie w ciągu 5 lat od wygaśnięcia ustawowego ustroju majątkowego. Te 2 terminy powinny być związane tylko z roszczeniem z art. 1030-1 i nie powinny służyć jako terminy dla własności, pożyczki, odszkodowania, alimentów małżonka po rozwodzie lub alimentów dziecka. Rzeczywisty początek biegu terminu i chwilę wygaśnięcia ustawowego ustroju majątkowego trzeba sprawdzić jeden po drugim według materiałów.

7. Odszkodowanie za rozwód, alimenty małżonka, konkubinat i osoba trzecia

To nie są te same prawa. Prawo do podziału nadwyżki majątku małżeńskiego z art. 1030-1 Kodeksu cywilnego (民法), odszkodowanie za rozwód przez wyrok z art. 1056, alimenty dla małżonka bez winy popadającego w niedostatek z art. 1057 oraz alimenty dziecka małoletniego mają różne przesłanki powstania, obliczenie i terminy. Do prawa do podziału stosują się 2 lata od dowiedzenia się o nadwyżce i 5 lat od wygaśnięcia ustawowego ustroju majątkowego; tych terminów nie należy przenosić wprost na inne roszczenia.

Odszkodowanie z art. 1056 Kodeksu cywilnego (民法) jest prawem, które wobec drugiej strony odpowiedzialnej w rozwodzie przez wyrok bada osobno szkodę majątkową i szkodę niemajątkową spełniającą przesłanki ustawowe (zastrzeżenie ust. 2: osoba, która żąda, sama nie może mieć winy). Akt rodzący odpowiedzialność, szkodę, związek przyczynowy i osobne przesłanki roszczenia niemajątkowego trzeba podeprzeć dowodami. Sam fakt, że istnieją fakty dotyczące rozpadu małżeństwa, nie ustala określonej kwoty i nie rodzi w zamian innych roszczeń majątkowych.

Alimenty małżonka po rozwodzie z art. 1057 Kodeksu cywilnego (民法) zakładają, że małżonek bez winy popada przez orzeczony rozwód w niedostatek. Trzeba najpierw sprawdzić, czy chodzi o rozwód za obopólną zgodą, czy o rozwód przez wyrok, czy osoba, która żąda, nie ma winy i czy rzeczywiście popadła w niedostatek z powodu rozwodu; zakres ocenia się według konkretnych materiałów o potrzebie i zdolności zapłaty. Urzędowe statystyki przeciętnej konsumpcji lub sama wina drugiej strony nie mogą służyć jako wiążący wzór.

Alimenty dziecka małoletniego są prawem i obowiązkiem między rodzicami a dzieckiem i odróżniają się od alimentów między byłymi małżonkami z art. 1057. Podział z art. 1030-1 jest rozliczeniem ustroju małżeńskiego i nie zastępuje odszkodowania ani alimentów. Jeśli istnieją roszczenia deliktowe wobec osoby innej niż małżonek, zwrot określonego majątku, pożyczka lub roszczenia umowne, podstawę prawną, strony, szkodę i termin trzeba określić osobno. Nie można przywiązać do wszystkich praw jednego terminu 5 lat od dnia rozwodu; powstanie, poznanie, fakt, stan procedury i reguły przedawnienia (消滅時效) każdego roszczenia trzeba zbadać osobno.

Strony, które mieszkają razem bez małżeństwa, nie nabywają, samym faktem wspólnego życia, praw małżeńskich, jak rozwód lub alimenty małżonka (贍養費). Jeśli jednak rzeczywiście istnieje majątek wspólny, pożyczka, umowa, wpis na cudze nazwisko, powiernictwo, bezpodstawne wzbogacenie lub czyn bezprawny, można to analizować jako stosunek majątkowy lub wierzytelności niezależny od małżeństwa. Według samego czasu wspólnego życia nie można ani obiecać podziału, który zakłada małżeństwo, ani z góry stwierdzić konkretnego przywrócenia prawa.

Krewni małżonka, na przykład z rodziny męża lub żony, nie są dłużnikami alimentów małżonka po rozwodzie z art. 1057 Kodeksu cywilnego (民法). Samo podniesienie poważnej ingerencji lub obrazy przez osobę trzecią nie uzasadnia od razu odszkodowania. Roszczenia wobec osoby trzeciej wymagają osobnej podstawy prawnej z czynu bezprawnego lub prawa majątkowego oraz właściwych przesłanek i dowodów, mianowicie czynu bezprawnego, zamiaru lub niedbalstwa, szkody i związku przyczynowego.

8. Prawa i obowiązki wobec dziecka małoletniego oraz dobro dziecka

Według art. 1055 i 1055-1 Kodeksu cywilnego Tajwanu (民法) sąd ocenia kwestie dotyczące dziecka, w tym wykonywanie i ponoszenie praw i obowiązków wobec dziecka małoletniego (未成年子女權利義務之行使或負擔) oraz kontakty osobiste (會面交往), według kryterium dobra dziecka (子女最佳利益). Ponieważ ustawowe czynniki i konkretne materiały — wiek, zdrowie, wola i potrzeby rozwoju dziecka, życie, zdolność opieki i postawa rodziców, więź emocjonalna z dzieckiem oraz to, czy utrudnia się stosunek z drugim rodzicem — uwzględnia się łącznie, wniosku nie można ustalić wyłącznie według dochodów rodziców lub odpowiedzialności za rozpad małżeństwa.

Dokładnym pojęciem prawa Tajwanu jest wykonywanie i ponoszenie praw i obowiązków wobec dziecka małoletniego. Mogą w to wchodzić miejsce zamieszkania, codzienna opieka, decyzje o edukacji i opiece medycznej, zarządzanie majątkiem i zastępstwo ustawowe. Dla wygody można mówić o władzy rodzicielskiej (親權) lub pieczy; to jedno słowo nie tłumaczy jednak całkowicie całości praw i obowiązków prawa Tajwanu.

Według art. 1055 Kodeksu cywilnego (民法) rodzice mogą umówić, kto po rozwodzie wykonuje i ponosi te prawa i obowiązki. W braku porozumienia lub jeśli porozumienie nie dochodzi do skutku, sąd może rozstrzygnąć; jeśli porozumienie jest niekorzystne dla dziecka, sąd może je zmienić lub podjąć potrzebne rozstrzygnięcie. Nawet po istniejącym rozstrzygnięciu badanie sądowe może wchodzić w rachubę, jeśli według późniejszych okoliczności i interesu dziecka zmiana jest potrzebna. Podpisane porozumienie rozwodowe nie blokuje późniejszego badania dobra dziecka, a zmiany porozumienia nie należy traktować jako samego złożenia formularza stanu cywilnego.

W badaniu z art. 1055-1 Kodeksu cywilnego (民法) wiek, płeć, liczba i zdrowie dziecka, wola dziecka i potrzeba rozwoju osobowości, wiek, zawód, prowadzenie się, zdrowie, zdolność ekonomiczna i sytuacja życia rodziców, wola i postawa ochrony i wychowania, więź emocjonalna między rodzicami a dzieckiem oraz okoliczności, które utrudniły stosunek dziecka z drugim rodzicem, uwzględnia się łącznie. Sąd wysłuchuje opinii dziecka w sposób przewidziany ustawą i może uwzględnić postępowanie i opinię organów właściwych lub specjalistów ochrony dzieci. Wysoki dochód lub odpowiedzialność za rozpad małżeństwa może być tylko jednym faktem wśród wielu; żadne z nich nie jest jedynym kryterium rozstrzygnięcia ani podstawą nagrody albo kary.

Jeśli przesłanki powstania wybranej drogi rozwodu są spełnione, samo małżeństwo może najpierw wygasnąć, nawet jeśli części kwestii majątku lub dzieci pozostają. Nie należy tego jednak uważać za skrót zalecany we wszystkich przypadkach. Zachowanie i rozliczenie majątku nierozwiązanego, porozumienie lub rozstrzygnięcie sądowe potrzebne o miejscu zamieszkania, opiece, opiece medycznej i edukacji dziecka, alimentach i kontaktach osobistych oraz potrzeba, w czasie sporu, środka tymczasowego (暫時處分) dla bezpieczeństwa i ciągłości życia, trzeba zbadać razem.

9. Alimenty dziecka, kontakty osobiste, egzekucja przymusowa i środek tymczasowy

Według art. 1116-2 Kodeksu cywilnego (民法) obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka małoletniego trwa także po rozwodzie. Jest to prawo odrębne od alimentów wobec byłego małżonka z art. 1057 Kodeksu cywilnego (民法). Koszty życia, edukacji i choroby dziecka oraz potrzeby szczególne, a także dochody, majątek, zdolność alimentacyjna i rzeczywisty podział opieki każdego rodzica, trzeba zbadać według materiałów, by ustalić konkretne obciążenie.

Jeśli chce się zmienić istniejące porozumienie lub rozstrzygnięcie o alimentach dziecka, obecną potrzebę dziecka, środki i sytuację życia obu rodziców, treść i formę istniejących dokumentów, przebieg zapłat oraz dobro dziecka trzeba zbadać razem. Zmiana alimentów na dziecko nie wymaga, by wcześniej zaszło zdarzenie, którego strony absolutnie nie mogły przewidzieć. Natomiast kwota zmiany też nie jest ustalana od razu według samej zmiany cen lub jednostronnego twierdzenia; potrzebne są materiały, które wykażą najnowsze wydatki i zdolność zapłaty.

Jeśli kontakty osobiste są utrudniane, bada się, według treści i wykonalności istniejącego porozumienia lub rozstrzygnięcia, przebiegu utrudnienia oraz woli, bezpieczeństwa i planu życia dziecka, czy można żądać od sądu ustalenia lub zmiany treści, egzekucji lub odpowiedniego środka tymczasowego. Obecne porozumienie lub rozstrzygnięcie, zapisy komunikacji, daty i miejsca spotkań rzeczywiście próbowanych, terminy szkolne i medyczne oraz fakty, które wpływają na bezpieczeństwo i stabilność, trzeba uporządkować.

Nawet w egzekucji z art. 194 ustawy o sprawach rodzinnych metoda musi odpowiadać dobru dziecka; według sprawy może wchodzić w rachubę przymus bezpośredni lub pośredni. Sam fakt, że kontakt był utrudniony, nie oznacza od razu użycia siły fizycznej, wydania dziecka, sankcji drugiej strony lub zmiany wykonywania praw i obowiązków wobec dziecka małoletniego. Etap i metodę trzeba ustalić z uwzględnieniem wieku i woli dziecka, obecnego stanu ochrony oraz skutku emocjonalnego i bezpieczeństwa egzekucji.

Przy egzekucji alimentów dziecka ważne są brzmienie istniejącego tytułu wykonawczego (執行名義), terminy zapłaty, zaległość i operacje zapłaty; przy egzekucji kontaktów osobistych ważne jest, by sposób kontaktu i warunki były konkretne. Zapłata alimentów dziecka i wykonanie kontaktów osobistych nie są środkami, które można wymieniać, mszcząc się wzajemnie; w interesie życia dziecka zarówno obowiązek, jak i procedurę trzeba traktować autonomicznie.

10. Wyjazd z dzieckiem za granicę

Samo porozumienie, że dziecko będzie mieszkać poza Tajwanem, nie czyni poziomu życia w tym państwie samodzielnym wzorcem alimentów na dziecko. Rzeczywiste koszty mieszkania, edukacji, choroby i podróży oraz potrzebę dziecka, dochody, majątek i obciążenie opieki obu rodziców oraz istniejące porozumienie lub rozstrzygnięcie trzeba zbadać razem. Koszty państwa pobytu mogą służyć jako materiał do oceny konkretnych wydatków, lecz same nie ustalają kwoty obciążenia.

Przy wyjeździe z dzieckiem za granicę trzeba najpierw sprawdzić, kto ma władzę określenia miejsca zamieszkania i podróży dziecka oraz czy istnieje zgoda drugiego rodzica lub stosowne zarządzenie sądowe. Następnie bada się, czy wyjazd odpowiada dobru dziecka i jaki skutek ma na edukację, opiekę medyczną, ciągłość życia i ciągłe kontakty osobiste z rodzicem, który zostaje. Potrzebny jest plan rzeczywiście wykonalny, jak częstotliwość kontaktów, pobyt w czasie wakacji, koszty podróży i miejsce przekazania.

Wydanie i użycie paszportów, wjazd i wyjazd z Tajwanu i miejsca przeznaczenia oraz warunki pobytu, imigracji i rejestracji stanu rodzinnego odróżniają się od cywilnych rozstrzygnięć o władzy rodzicielskiej (親權). Trzeba też sprawdzić, czy istniejące rozstrzygnięcia lub porozumienia dotyczące dziecka mogą być uznane i wykonane odpowiednio na Tajwanie i w miejscu przeznaczenia. Jeśli konkretnie istnieje obawa jednostronnego wyjazdu, odmowy zwrotu lub ryzyka bezpieczeństwa, trzeba zbadać, według właściwych jurysdykcji, jakich środków zachowawczych lub środków tymczasowych można żądać przed wyjazdem lub w nagłym przypadku.

Nie należy zakładać, że Konwencja haska z 1980 r. o cywilnych aspektach uprowadzenia dziecka za granicę stosuje się sama do Tajwanu. Przemieszczenie transgraniczne, zatrzymanie lub zwrot trzeba zbadać, według wcześniejszego miejsca pobytu dziecka, miejsca obecnego oraz stanu stron i procedur zainteresowanych, z pomocą wskazówek i możliwości egzekucji każdej jurysdykcji; sama nazwa konwencji nie pozwala wnioskować. Czynów polegających na zabraniu dziecka lub nieoddaniu go wbrew istniejącemu porozumieniu lub zarządzeniu się nie zaleca; przed przemieszczeniem trzeba sprawdzić legalną zgodę lub rozstrzygnięcie oraz nagłe środki ochrony.

11. Dowody i przygotowanie praktyczne

Materiałów nie porządkuje się jako zbioru do nacisku na drugą stronę, lecz jako zapis do dokładnego wyjaśnienia jurysdykcji, procedury, faktów i potrzeby dziecka. Jeśli przygotuje się następujące 9 kategorii tak, by była widoczna kolejność czasowa zdarzeń i pochodzenie oryginałów, zmniejsza się ryzyko pomylenia różnych roszczeń i terminów.

1. Uporządkować dowód małżeństwa i materiały stanu cywilnego Tajwanu oraz obywatelstwo, miejsce zamieszkania, zwykły pobyt i obecny adres każdej strony. Oznaczyć też, czy rzeczywisty ośrodek życia i adres właściwy do doręczenia różnią się od wskazania dokumentu.
2. Zebrać, według procedury, pisemne porozumienie rozwodowe i przebieg, w którym świadkowie stwierdzili autentyczną wolę rozwodu, materiały sądowe, zapisy doręczenia, protokół mediacji, protokół ugody, wyrok i dowód prawomocności.
3. Sprawdzić zagraniczne zapisy małżeństwa i rozwodu oraz zagraniczne orzeczenia lub zaświadczenia, legalizację przez przedstawicielstwa Tajwanu za granicą lub organy właściwe, tłumaczenie chińskie i stan legalizacji lub notariatu oraz stan uznania, skutku i wpisu na Tajwanie.
4. Połączyć z ogólnym spisem stosowną umowę ustroju małżeńskiego i ustrój, aktywa, długi, osobę wpisaną jako właściciela, przyczynę i datę nabycia oraz materiały przelewu, rozporządzenia, kredytu, spłaty, podatków i wyceny.
5. Sporządzić, w neutralnym zestawieniu chronologicznym, podnoszone przyczyny rozwodu według zdarzenia i czasu oraz zachować w stanie oryginału komunikację uzyskaną w sposób zgodny z prawem, materiały medyczne i policyjne oraz inne dowody. Odróżnić przypuszczenie i fakty stwierdzone bezpośrednio.
6. Przygotować, z punktu widzenia dobra dziecka, wiek, zdrowie, edukację i miejsce zamieszkania każdego dziecka, przebieg opieki przeszły i obecny, wolę odpowiadającą stopniowi rozwoju, stosunek z każdym rodzicem oraz materiały bezpieczeństwa i stabilności.
7. Uporządkować razem obecne porozumienie lub rozstrzygnięcie dotyczące dziecka, zapłatę alimentów i rzeczywiste koszty, przebieg kontaktów osobistych, dokumenty podróży, plan podróży i konkretny plan wyjazdu z dzieckiem za granicę.
8. Połączyć wszystkie daty wniosku, wpisu, apelacji, zażalenia, wykonywania praw i egzekucji z dokładnym zdarzeniem, które rozpoczyna bieg terminu. Nie mieszać ogłoszenia, doręczenia i prawomocności wyroku, zawarcia mediacji lub ugody, poznania prawa i wygaśnięcia ustroju.
9. Przekazywać numery tożsamości, adresy oraz dane medyczne, edukacyjne i finansowe małżonka i dziecka tylko osobom i organom potrzebnym i w potrzebnym zakresie oraz ustalić plan ochrony danych osobowych obejmujący dostęp do plików, sposób przekazania i zniszczenie kopii.

Bezprawna inwigilacja, dostęp do kont, wtargnięcie do telefonu komórkowego lub komputera, śledzenie lokalizacji, nagranie sprzeczne z prawem i ujawnienie prywatnych informacji dziecka nie powinny służyć jako metoda zbierania dowodów. Zemsta wobec drugiej strony, ukrycie majątku lub fikcyjne przeniesienie oraz przemieszczenie dziecka wbrew porozumieniu lub rozstrzygnięciu mogą tworzyć dodatkowe ryzyka dla sprawy i dla dziecka. Jeśli zgodność z prawem materiałów lub metoda zachowania nie jest jasna, prawo właściwe i procedurę sądową trzeba zbadać przed zbieraniem.

12. Źródła urzędowe

Następujące źródła pierwotne (1. poziom) są punktem wyjścia do sprawdzenia struktury prawnej i procedur tego artykułu, ustalonym na 25 lipca 2026 r. Przed rzeczywistym działaniem trzeba ponownie sprawdzić zmiany, najnowsze wskazówki organu właściwego i tekst stosowany do sprawy.

1. Krajowa baza przepisów Tajwanu: Kodeks cywilny (民法)
2. Ministerstwo Sprawiedliwości Tajwanu: wersja angielska Kodeksu cywilnego
3. Krajowa baza przepisów Tajwanu: ustawa o sprawach rodzinnych (家事事件法)
4. Krajowa baza przepisów Tajwanu: art. 303 Kodeksu postępowania cywilnego
5. Krajowa baza przepisów Tajwanu: przepisy o środkach tymczasowych w nieprocesowych sprawach rodzinnych
6. Krajowa baza przepisów Tajwanu: ustawa o stanie cywilnym (戶籍法)
7. Departament stanu cywilnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Tajwanu: wskazówki o wpisie rozwodu
8. Krajowa baza przepisów Tajwanu: ustawa o prawie właściwym dla stosunków cywilnych z elementem zagranicznym (涉外民事法律適用法)
9. Trybunał Konstytucyjny Tajwanu: orzeczenie nr 4 roku 112 kalendarza Republiki Chińskiej (112年憲判字第4號)
10. Trybunał Konstytucyjny Tajwanu: wersja angielska orzeczenia nr 4 roku 112 kalendarza Republiki Chińskiej

13. Powiązane wskazówki

• Jakie sprawy prowadzimy
• Jak ustala się zakres pracy i koszty
• Kontakt

---

Ten artykuł jest materiałem edukacyjnym przeznaczonym do ogólnego wyjaśnienia instytucji rozwodu, międzynarodowych spraw rodzinnych, majątku małżeńskiego i dzieci małoletnich na Tajwanie, a nie poradą prawną w indywidualnej sprawie. Procedura i wynik mogą się różnić według jurysdykcji, prawa kolizyjnego, uznania orzeczeń zagranicznych, stanu małżeństwa i stanu cywilnego, ustroju majątkowego, istniejącego porozumienia lub rozstrzygnięcia dotyczącego dziecka, faktów i dowodów oraz najnowszych przepisów urzędowych. Terminy wpisu, zaskarżenia, roszczenia i egzekucji trzeba, przed działaniem, sprawdzić jeden po drugim według dokładnego początku biegu każdego prawa i każdej procedury.

Adwokatka Wei Tseng (曾雋崴)