ताइवान सम्बन्धविच्छेद प्रक्रिया प्रश्नोत्तर: मेलमिलाप, मुद्दा, सम्पत्ति बाँडफाँड र सन्तान

ताइवान सम्बन्धविच्छेद (離婚) मुद्दामा विवाह अन्त्य गर्ने तरिका मात्र होइन, घरधुरी दर्ता (戶籍) व्यवस्था, विदेशमा प्रभाव, दाम्पत्य सम्पत्ति, क्षतिपूर्ति, सम्बन्धविच्छेदपछि पतिपत्नी भरणपोषण (贍養費), तथा नाबालिग सन्तान (未成年子女) सम्बन्धी निर्णय र भरणपोषण (扶養費) लाई एकअर्काबाट छुट्ट्याउनुपर्छ। एउटै तथ्य धेरै दाबीको सामग्री बन्न सक्छन्, तर प्रत्येक अधिकारका सर्त, प्रभाव, प्रमाण विषय र अवधि एउटै होइनन्।

विशेष गरी दुई वा बढी देशसँग जोडिएको परिवार — ताइवान र अर्को देश — मा प्रक्रिया केवल एक पक्षको राष्ट्रियता वा विवाहस्थानबाट तय गर्न सकिँदैन। पहिले जीवन अहिले कहाँ केन्द्रित छ भन्ने कुरा, विद्यमान मुद्दा र दर्ता स्थिति, लिखत लेखिएको स्थान, सन्तानको बसोबास र सम्पत्तिको स्थिति जाँच्नुपर्छ, ताकि अनावश्यक दोहोरो प्रक्रिया र कार्यान्वयनको खालीपन घटून्।

1. ताइवान सम्बन्धविच्छेदका तीन मार्ग र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दाको पहिलो जाँच

ताइवान कानुनमा सम्बन्धविच्छेद मार्ग मूलतः तीन छन्। पहिलो, पक्षहरूले लिखित रूप, साक्षी र घरधुरी दर्ता निकाय (戶政機關) दर्ता सर्त पूरा गर्ने आपसी सहमतिबाट सम्बन्धविच्छेद (兩願離婚)। दोस्रो, अदालतमा पक्षहरूको सम्झौता बन्दा मेलमिलाप अभिलेख (調解筆錄) वा मिलापत्र अभिलेख (和解筆錄) बाट विवाह सकिने अदालती मेलमिलाप वा मिलापत्र सम्बन्धविच्छेद (調解或和解離婚)। तेस्रो, वैधानिक सम्बन्धविच्छेद कारण दाबी र प्रमाण गरेर अदालती फैसला लिने फैसला सम्बन्धविच्छेद (裁判離婚)। सम्झौता भएकै कारण तीन मार्गका उत्पत्ति सर्त र प्रभाव आपसमा बदलिँदैनन्।

विदेशी तत्व भए निम्न पाँच प्रश्न छुट्ट्याउनुपर्छ। ताइवान अदालत वा प्रशासनिक निकायसँग क्षेत्राधिकार वा प्रशोधन अधिकार छ कि छैन; सम्बन्धविच्छेद, दाम्पत्य सम्पत्ति र सन्तान प्रश्नमा द्वन्द्व नियमका रूपमा कुन कानुन लागू हुन्छ; विदेशी सम्बन्धविच्छेद वा फैसला ताइवानमा मान्य हुन्छ वा के प्रभाव राख्छ; ताइवान घरधुरी दर्तालाई कुन प्रक्रिया र प्रमाणित लिखत चाहिन्छन्; तथा अन्य सम्बन्धित देश वा क्षेत्रमा छुट्टै घोषणा, मान्यता वा कार्यान्वयन आवश्यक छ कि छैन।

पक्षहरूको राष्ट्रियता, विदेशी हुनु वा विवाहस्थान एक्लैले यी पाँच प्रश्न तय गर्दैनन्। उदाहरणका लागि ताइवानमा प्रक्रिया चल्न सक्छ कि सक्दैन, र विदेशी फैसला ताइवानमा प्रभावी छ कि छैन, फरक प्रश्न हुन्; ताइवानको घरधुरी दर्ता व्यवस्थित भएकै कारण अर्को देशको पारिवारिक सम्बन्ध दर्ता पनि स्वतः सकिँदैन। सम्बन्धविच्छेद तरिका छान्नुअघि हालको विवाह-घरधुरी दर्ता र चाहिने कानुनी प्रभाव ठोस रूपमा व्यवस्थित गर्नुको यही कारण हो।

2. आपसी सहमतिबाट सम्बन्धविच्छेदका सर्त र घरधुरी दर्ता निकाय दर्ता

ताइवान देवानी संहिता (民法) को धारा 1050 अनुसार लिखित सम्झौता भई दुई वा बढी साक्षीले दुवै पक्षको वास्तविक सम्बन्धविच्छेद इच्छा पुष्टि गरेर हस्ताक्षर गरेपछि र घरधुरी दर्ता निकायमा सम्बन्धविच्छेद दर्ता (離婚登記) भएपछि मात्र आपसी सहमतिबाट सम्बन्धविच्छेद प्रभावी हुन्छ। हस्ताक्षरित सम्झौता मात्रले सम्बन्धविच्छेद पूरा हुँदैन; विदेशी तत्व भए लागू कानुन, लिखत प्रमाणीकरण-अनुवाद र अर्को देश वा क्षेत्रमा घोषणा छुट्टै जाँच्नुपर्छ।

लिखित रचना, दुई वा बढी साक्षीका हस्ताक्षर, र घरधुरी दर्ता निकायको सम्बन्धविच्छेद दर्ता प्रत्येक स्वतन्त्र सर्त हुन्। साक्षी केवल पहिले बनेको लिखतमा नाम थप्ने व्यक्ति होइन: उसले दुवै पक्षमा वास्तविक सम्बन्धविच्छेद इच्छा छ भनी चिनेर पुष्टि गरेपछि हस्ताक्षर गर्नुपर्छ। त्यसैले पक्षहरूले मात्र हस्ताक्षर गरेको निजी सम्झौता सम्पत्ति वा सन्तान सम्झौताको प्रमाण हुन सक्छ, तर एक्लैले ताइवानको आपसी सहमति सम्बन्धविच्छेदको कानुनी असर जन्माउँदैन।

निवेदक, प्रतिनिधित्व सम्भव छ कि छैन, पहिचान र घरधुरी दर्ता सामग्री, सम्बन्धविच्छेद लेखन तथा वास्तवमा तयार गर्नुपर्ने लिखत निवेदनको समय ताइवान गृह मन्त्रालयको घरधुरी दर्ता विभाग (內政部戶政司) को सम्बन्धविच्छेद दर्ता मार्गदर्शन र सक्षम घरधुरी दर्ता कार्यालय (戶政事務所) को पुष्टिका आधारमा तयार पार्नुपर्छ। विदेशमा बनेका लिखत प्रकार र लेखन स्थानअनुसार ताइवानको विदेशस्थित नियोग (駐外館處) वा सक्षम निकायको प्रमाणीकरण (認證) आवश्यक हुन सक्छ; आधिकारिक मार्गदर्शन मागे प्रमाणित वा नोटरीकृत चिनियाँ अनुवाद (中文譯本) सँगै दिनुपर्छ। एउटा निश्चित सूची सबै अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दामा जस्ताको तस्तै लागू हुँदैन।

ताइवान अदालतको सम्बन्धविच्छेद फैसला अन्तिम भए, वा अदालती मेलमिलाप-मिलापत्र बनेर विवाह सकिए, सिद्धान्ततः कुनै पनि पक्ष घरधुरी दर्ता निकायमा सम्बन्धविच्छेद दर्ता गर्न सक्छ। घरधुरी दर्ता कानुन (戶籍法) को धारा 48 को सामान्य दर्ता निवेदन अवधि ताइवान सम्बन्धविच्छेद फैसला अन्तिम भएको वा अदालती मेलमिलाप-मिलापत्र बनेको दिनबाट 30 दिन हो। फैसला वा अभिलेख तामेल-प्राप्त भएको दिन सबै मुद्दाको साझा सुरु बिन्दु होइन। अवधि बितेपछिको निवेदन पनि घरधुरी दर्ता कार्यालयले ग्रहण गर्नुपर्छ; लिखित सूचनापछि पनि कसैले निवेदन नगरे घरधुरी दर्ता निकाय घरधुरी दर्ता कानुनको धारा 48-2 अनुसार सर्त पूरा भएको अदालती परिणाम अधिकारबाट दर्ता गर्छ। निवेदन अवधि चुकाउनु पहिले नै प्रभावी सम्बन्धविच्छेद फर्काउँदैन। अनलाइन निवेदन वैधानिक निवेदन अवधिभित्र मात्र प्रयोग गर्न सकिन्छ; ती 30 दिनलाई अनलाइन निवेदन मात्रको अवधि भनी बुझाउनु हुँदैन।

3. अदालती मेलमिलाप-मुद्दा, उपस्थिति र पुनरावेदन प्रक्रिया

सधैं होइन। ताइवान अदालतले पारिवारिक मामिलाको प्रकृतिअनुसार पक्ष वा कानुनी प्रतिनिधिलाई व्यक्तिगत उपस्थिति आदेश दिन सक्छ; उचित कारणबिना पालन नगरे पारिवारिक मामिला कानुनको धारा 13 र अनुकूल लागू देवानी प्रक्रिया संहिताको धारा 303 अनुसार पहिलो पटक बढीमा TWD 30,000 को प्रशासनिक जरिवाना उठ्न सक्छ। एउटै ठाउँमा अनिवार्य रूपमा सँगै मेलमिलाप गर्नुपर्छ कि पर्दैन, र छुट्ट्याउने, सुरक्षा, प्रतिनिधित्व वा अन्य प्रक्रियागत उपाय सम्भव छन् कि छैनन्, अदालत र मुद्दाको परिस्थितिबाट जाँच्नुपर्छ।

पारिवारिक मामिला कानुनले तोकेका पारिवारिक मामिला सिद्धान्ततः फैसलाअघि अदालती मेलमिलापबाट जान्छन्। सिधै फैसला मागिएका मुद्दा पनि कानुनमा मेलमिलाप निवेदन मानिन सक्छन्, तर तामेल रीति वा मुद्दाको प्रकृतिसम्बन्धी अपवाद र प्रक्रिया परिवर्तन नियम छन्, त्यसैले सबै मुद्दा एउटा अपरिवर्तनीय क्रम मान्छन् भन्न सकिँदैन। मेलमिलापमा सम्बन्धविच्छेद इच्छाका अतिरिक्त सम्पत्ति, सन्तान, भुक्तानी रीतिजस्ता जोडिएका विवाद सँगै व्यवस्थित गर्न सकिन्छ, तर नाबालिग सन्तानका प्रतिकूल सम्झौतालाई जस्ताको तस्तै निश्चित गर्न सकिँदैन।

अदालतले पक्ष वा कानुनी प्रतिनिधिलाई उपस्थितिको आदेश दिएको अवस्थामा मात्र पारिवारिक मामिला कानुनको धारा 13 को सजाय लाग्न सक्छ। उचित कारणबिना आदेश पालन नगरे देवानी प्रक्रिया संहिताको धारा 303 अनुकूल लागू भई पहिलो पटक बढीमा TWD 30,000 को प्रशासनिक जरिवाना लगाउन सकिन्छ, तर यस अनुकूल लागू हुने आधारमा जबर्जस्ती उपस्थित गराउन सकिँदैन। पछि अदालतले फेरि वैध सूचना दिए पनि उचित कारणबिना उपस्थिति नभए सजाय जारी रहन सक्छ। यसको विपरीत छुट्टै स्थान, भिडियो प्रसारण, प्रतिनिधि मात्रको उपस्थिति वा सुरक्षा उपाय कुनै निश्चित मुद्दामा अनुमत छन् भनी पहिले नै वाचा गर्न सकिँदैन; परिस्थिति अदालतलाई बताएर प्रक्रिया निर्देश जाँच्नुपर्छ।

मेलमिलाप वा मिलापत्र बने कानुनले तोकेको रीतिबाट विवाह सकिन्छ र अन्तिम फैसलाजस्तै प्रभाव जन्मन्छ। मेलमिलाप नबने लागू प्रक्रियाअनुसार फैसला चल्न सक्छ; फैसलाबाट सम्बन्धविच्छेदमा महत्त्वपूर्ण कुरा फैसला अन्तिम हुनु हो। मुद्दाको अवधि तामेल (送達), मेलमिलाप सत्र सङ्ख्या, विवादित तथ्य र प्रमाण, विशेषज्ञ जाँच (鑑定) र जाँच, सन्तान विवाद, अन्तर्राष्ट्रिय तामेल र तहमा भर पर्छ, त्यसैले निश्चित समापन समय बताउन सकिँदैन।

पुनरावेदन पनि लिखतको नाम मात्रले तय गर्न सकिँदैन। फैसलामाथि पुनरावेदन (上訴) हो, आदेशमाथि पुनरावेदन (抗告) हो, वा मेलमिलाप-मिलापत्रको उत्पत्ति वा प्रभाव चुनौती दिने छुट्टै प्रक्रिया हो, यसअनुसार मार्ग र अवधि फरक हुन्छन्। तामेल दिन, अन्तिम हुनु र प्रक्रियागत स्थिति पुष्टि गरेर सम्बन्धित प्रकारको अवधि गणना गर्नुपर्छ; एक मुद्दामा सुनिएको अवधि अर्को मुद्दा वा दर्ता प्रक्रियामा सारिनु हुँदैन।

4. अदालती फैसला सम्बन्धविच्छेदका कारण र दोषी पतिपत्नीको सीमा

प्रचलित देवानी संहिता (民法) को धारा 1052 को उपधारा 2 को परन्तुकले तोक्छ कि विवाह टुट्ने गम्भीर कारण एक पक्षको मात्र जिम्मेवारी हो भने सिद्धान्ततः अर्को पक्षले मात्र सम्बन्धविच्छेद माग्न सक्छ। तथापि ताइवान संवैधानिक अदालतले मिंगुओ वर्ष 112 को संवैधानिक निर्णय नम्बर 4 (民國112年憲判字第4號) मा भन्यो कि गम्भीर कारण उत्पन्न भएको पर्याप्त समय बितेको छ कि छैन, वा त्यो पर्याप्त अवधिसम्म जारी रह्यो कि रहेन, नहेरी दोषी पतिपत्नीको सम्बन्धविच्छेद अवसर पूर्ण रूपमा खोस्दा ठोस मुद्दामा स्पष्ट रूपमा कठोर हुने हद असंवैधानिक छ। पाठ रहन्छ; सामान्यतः सम्भव वा असम्भव नभन्नुहोस्, अदालतले निर्णयको आशय र ठोस तथ्य कसरी लागू गर्छ हेर्नुहोस्।

देवानी संहिता (民法) को धारा 1052 को उपधारा 1 ले अर्को पक्षमा निम्न कारण हुँदा अदालती फैसला सम्बन्धविच्छेद माग्न मिल्ने दश कारण सूचीबद्ध गर्छ।

1. द्विविवाह (重婚)
2. पति वा पत्नीबाहेकको व्यक्तिसँग सहमतिबाट यौन सम्बन्ध
3. साझा जीवन असह्य बनाउने हदसम्म अर्को पक्षको दुर्व्यवहार (虐待)
4. एक पक्षले अर्को पति वा पत्नीका सोझो वंशका नातेदार (直系親屬) माथि दुर्व्यवहार गर्ने, वा एक पक्षका सोझो वंशका नातेदारले अर्को पति वा पत्नीमाथि दुर्व्यवहार गर्ने, जसले साझा जीवन असह्य बनाउँछ। कर्ता र पीडित छुट्ट्याएर चिन्नुपर्छ।
5. अर्को पक्षको दुर्भावनापूर्ण परित्याग (惡意遺棄) जारी रहनु
6. अर्को पक्षको हत्याको आशय रहनु
7. निको नहुने गम्भीर रोग हुनु
8. निको नहुने गम्भीर मानसिक रोग हुनु
9. जीवन-मरण 3 वर्षभन्दा बढी अज्ञात हुनु
10. जानाजानी कसुरमा 6 महिनाभन्दा बढीको निश्चित अवधिको कैद (有期徒刑) को अन्तिम फैसला

उपधारा 2 ले माथिका दश बाहेक अन्य गम्भीर कारणले विवाह कायम राख्न कठिन हुने अवस्थालाई छुट्टै सामान्य कारण बनाउँछ। त्यसैले उपधारा 1 का विशिष्ट कारण दाबी गर्ने मुद्दा र उपधारा 2 को विवाह कायम राख्न कठिन दाबी गर्ने मुद्दा कानुनी संरचना र प्रमाण विषयबाट छुट्ट्याउनुपर्छ। उपधारा 2 को परन्तुकमा संवैधानिक निर्णयले तोकेको विधायी अवधि बितिसके पनि 25 जुलाई 2026 सम्म परन्तुकको पाठ आफैं हटाइएको छैन; अदालतले प्रत्येक मुद्दामा असंवैधानिकता निर्णयको आशय लागू गर्नुपर्छ।

पति वा पत्नी सम्पर्कमा नरहे वा घर छाडिसकेका भए पनि कारण मिसाउनु हुँदैन। जीवन-मरण 3 वर्षभन्दा बढी अज्ञात हुने उपधारा 1 को कारण, दुर्भावनापूर्ण परित्याग जारी रहने उपधारा 1 को कारण, र अन्य गम्भीर कारणले विवाह कायम राख्न कठिन उपधारा 2 को कारण फरक छन्। प्रहरीमा हराएको घोषणा स्थान र क्रम देखाउने प्रमाण हुन सक्छ, तर सबै सम्बन्धविच्छेद दाबीको अनिवार्य पूर्व सर्त होइन। पहिले साझा जीवन कर्तव्य पालनाको मुद्दा नगरिकन दुर्भावनापूर्ण परित्याग वा गम्भीर कारण दाबी गर्न सकिँदैन भन्ने विश्वव्यापी सर्त पनि छैन। केही महिना घर छाड्नु मात्रले कुनै कारण सिद्ध हुँदैन; प्रस्थानको कारण, वैध अलग बसोबास कारण, सम्पर्क र भरणपोषण, तथा निरन्तरताजस्ता ठोस तथ्य हेर्नुपर्छ।

पति वा पत्नीबाहेकको व्यक्तिसँग सहमति यौन सम्बन्ध उपधारा 1 को कारणमा पर्छ कि पर्दैन, सटीक तथ्य, वैधानिक सर्त र सम्बन्धित अवधिबाट जाँच्नुपर्छ। त्यो तथ्य भए पनि अदालती फैसला सम्बन्धविच्छेद, धारा 1056 क्षतिपूर्ति, अवशिष्ट सम्पत्ति अन्तर वितरण, धारा 1057 पतिपत्नी भरणपोषण, नाबालिग सन्तानका अधिकार-कर्तव्य वा भरणपोषणका निष्कर्ष एकसाथ तय हुँदैनन्। प्रत्येक विवाद आफ्नै सर्त र सन्तानको सर्वोत्तम हितजस्ता सम्बन्धित मापदण्डबाट आँकिन्छ।

5. विदेशी विवाह, विदेशी सम्बन्धविच्छेद र ताइवान घरधुरी दर्ता

विदेशमा विवाह वा सम्बन्धविच्छेद भएका मुद्दामा ताइवानमा पहिले विवाह दर्ता वा ताइवानमा सम्बन्धविच्छेद मुद्दा मात्र विकल्प हुन् भनी हेर्न सकिँदैन। पहिले नै विदेशमा जन्मिएको स्थिति कृत्य वा फैसला भए त्यसको प्रभाव र मान्यता सम्भावना पहिले जाँच्नुपर्छ; प्रक्रिया अझै सुरु नभएको हो भने क्षेत्राधिकार, द्वन्द्व नियम र अपेक्षित दर्ता-कार्यान्वयन प्रभावको तुलना गर्नुपर्छ।

मुद्दा जाँच्दा प्रत्येक पक्षको राष्ट्रियता, निवास र सामान्य बसोबास (經常居所), विवाह वा सम्बन्धविच्छेदको स्थान र तरिका, हालको ताइवान घरधुरी दर्ता र विदेशी पारिवारिक अभिलेख, तथा विद्यमान विदेशी फैसला, मेलमिलाप अभिलेख, सम्बन्धविच्छेद प्रमाणको उपस्थिति पुष्टि गरिन्छ। विदेशी फैसला भए प्रक्रियागत निष्पक्षता पनि हेर्नुपर्छ, जस्तै अर्को पक्षलाई वैध तामेल र बचाउ अवसर मिल्यो कि मिलेन। अन्त्यमा ताइवानमा विवाह समाप्ति, घरधुरी दर्ता परिवर्तन, सम्पत्ति आकलन वा कार्यान्वयनमध्ये कुन प्रभाव चाहिन्छ, यो निश्चित गर्नुपर्छ।

विदेशी स्थानीय कानुनअनुसार सम्बन्धविच्छेद प्रभावी छ भन्ने व्याख्या वा एउटा विदेशी सम्बन्धविच्छेद प्रमाणले ताइवानका सबै प्रक्रिया पूरा गर्दैन। यसको विपरीत सबै विदेशी सम्बन्धविच्छेदलाई उस्तै मान्यता मुद्दा वा उस्तै लिखत पनि चाहिँदैनन्। ताइवानमा अपेक्षित मान्यता वा प्रभाव आकलन र घरधुरी दर्तामा गरिने प्रविष्टि फैसला हो कि प्रशासनिक प्रमाण, लेखिएको देश र लिखत रूप, तथा पक्षहरूको घरधुरी दर्ताअनुसार बदलिन सक्छन्।

विदेशी लिखतलाई ताइवानको विदेशस्थित नियोग वा अन्य सक्षम निकायको प्रमाणीकरण आवश्यक हुन सक्छ; लिखत-वार आधिकारिक निर्देशअनुसार प्रमाणित वा नोटरीकृत चिनियाँ अनुवाद आवश्यक हुन सक्छ। चीनको मुख्य भूमि (大陸地區) मा बनेका लिखत र हङकङ-मकाउमा बनेका लिखत सामान्य विदेशी लिखतभन्दा फरक प्रमाणीकरण नियम अपनाउँछन्, त्यसैले लेखन क्षेत्र सटीक बताउनुपर्छ। पेस गर्नुअघि नवीनतम घरधुरी दर्ता विभाग मार्गदर्शन र सक्षम निकायबाट मूल, प्रमाणीकरण, अनुवाद र प्रतिनिधि निवेदन सर्त पुष्टि गर्नुपर्छ।

6. आवास नाम, विवाहपूर्वको रकम र अवशिष्ट सम्पत्ति वितरण

होइन। आवासको दर्ता नाम र खरिद रकमको स्रोत महत्त्वपूर्ण प्रमाण हुन्, तर स्वामित्व, दान, अर्काको नाममा दर्ता (借名登記), ऋण र अकारण लाभ (不當得利) जस्ता व्यक्तिगत दाबी देवानी संहिता (民法) को धारा 1030-1 को अवशिष्ट सम्पत्ति अन्तर वितरण (剩餘財產差額分配) बाट फरक प्रश्न हुन्। वास्तविक सम्झौता, प्राप्तिको कारण र समय, रकम प्रवाह, ऋण, निःशुल्क प्राप्ति र प्रमाण छुट्टै जाँच्नुपर्छ; विवाहपूर्वको रकमबाट आंशिक भुक्तानी वा एक नाममा दर्ता मात्रले सबै निष्कर्ष तय हुँदैनन्।

आवाससँग जोडिएका प्रश्न तीन तहमा बाँड्नुपर्छ। पहिले दर्ता र प्राप्ति कारणबाट हेरिन्छ कि विशिष्ट सम्पत्तिको स्वामी को हो। त्यसपछि वास्तविक सम्झौता र रकम योगदानको स्वरूपबाट दान, अर्काको नाममा दर्ता, ऋण, न्यास (信託), अकारण लाभ, खर्च फिर्ता वा अन्य सम्झौता दाबी जन्मन्छ कि जन्मँदैन। अन्त्यमा त्यो सम्पत्ति वा त्यसको मूल्य र सम्बन्धित ऋण वैधानिक सम्पत्ति व्यवस्था (法定財產制) सकिँदा अवशिष्ट सम्पत्ति अन्तर वितरण गणनामा जान्छन् कि जाँदैनन्, छुट्टै हेरिन्छ। विवाहपूर्वको बचतबाट अग्रिम वा ऋण किस्ता तिर्नु मात्र दर्ता नाम बदल्दैन, र एक नामको दर्ताले सबै सम्झौता, उपभोग, फिर्ता र दाम्पत्य सम्पत्ति प्रश्न पनि सकिँदैनन्।

देवानी संहिता (民法) को धारा 1017 विवाहपूर्व सम्पत्ति (婚前財產) र विवाहपछिको सम्पत्ति (婚後財產) छुट्ट्याउँछ र प्राप्ति समय सिद्ध गर्न कठिन सम्पत्तिलाई विवाहपश्चात् सम्पत्ति मान्ने धारणा राख्छ। यो व्यवस्था गणनाको वर्गीकरण र प्रमाणको सुरु बिन्दु हो, दर्ता बेवास्ता गरेर स्वामी तय गर्ने वा अर्को पक्षका व्यक्तिगत दाबी हटाउने छोटो प्रक्रिया होइन। स्थानान्तरण अभिलेख, खरिद सम्झौता, ऋण सम्झौता र चुक्ताइ, रसिद (收據), पक्षहरूका सन्देश, कर र दर्ता सामग्री, तथा प्राप्ति कारण र समय जोड्दा वास्तविक कानुनी सम्बन्ध प्रकट हुन्छ।

देवानी संहिता (民法) को धारा 1030-1 त्यो गणना हो जसले वैधानिक सम्पत्ति व्यवस्था सकिँदा प्रत्येक पतिपत्नीका सर्त पूरा विवाहपश्चात् शुद्ध सम्पत्ति गणना गरेर अन्तर सिद्धान्ततः बराबर बाँड्छ। यो विवाहका क्रममा प्राप्त हरेक सम्पत्तिलाई सह-स्वामित्वमा बदल्ने वा हरेक वस्तु आधा गर्ने गणना होइन। उत्तराधिकार वा अन्य निःशुल्क प्राप्ति सम्पत्ति र सान्त्वना रकम (慰撫金) वैधानिक गणनाबाट बाहिर छन्; ऋण र व्यवस्था सकिनुअघिको निपटान पनि सँगै हेर्नुपर्छ। बराबर अन्तर वितरणको परिणाम वैधानिक परिस्थितिमा स्पष्ट रूपमा अन्यायपूर्ण भए अदालतले वितरण रकम समायोजन वा माफ गर्न सक्छ।

पति वा पत्नीबाहेकको व्यक्तिसँग यौन सम्बन्ध वा विवाह टुट्ने जिम्मेवारी आफैंले अवशिष्ट सम्पत्ति अन्तर वितरण दाबी स्वतः बाहिर वा कम गर्दैन। तथापि सम्पत्ति लुकाउने-निपटान, घरेलु काम र सन्तान पालनमा योगदान, साझा जीवन र सम्पत्ति प्राप्तिको समग्र परिस्थितिजस्ता वैधानिक समायोजन कारकमा पर्ने ठोस तथ्य छुट्टै दाबी-प्रमाण गर्न सकिन्छ। केवल राष्ट्रियता फरक भएकै कारण धारा 1030-1 को गणना रीति फरक हुन्छ भन्न सकिँदैन।

यो दाबी अवशिष्ट सम्पत्तिको अन्तर थाहा पाएको दिनबाट 2 वर्ष, र कुनै पनि स्थितिमा वैधानिक सम्पत्ति व्यवस्था सकिएको दिनबाट 5 वर्षमा प्रयोग नगरे सकिन्छ। यी दुई अवधि केवल धारा 1030-1 दाबीसँग जोड्नुपर्छ र स्वामित्व, ऋण, क्षतिपूर्ति, सम्बन्धविच्छेदपछि पतिपत्नी भरणपोषण वा सन्तान भरणपोषणको अवधिका रूपमा प्रयोग गर्नु हुँदैन। वास्तविक सुरु बिन्दु र वैधानिक सम्पत्ति व्यवस्था सकिने समय सामग्रीबाट छुट्टै पुष्टि गर्नुपर्छ।

7. सम्बन्धविच्छेद क्षतिपूर्ति, पतिपत्नी भरणपोषण, अविवाहित सहवास र तेस्रो पक्ष

यी एउटै अधिकार होइनन्। देवानी संहिता (民法) को धारा 1030-1 को अवशिष्ट सम्पत्ति अन्तर वितरण दाबी, धारा 1056 को अदालती फैसला सम्बन्धविच्छेद क्षतिपूर्ति, धारा 1057 को निर्दोष पतिपत्नीका लागि कठिनाइ भरणपोषण र नाबालिग सन्तानको भरणपोषण उत्पत्ति सर्त, गणना र अवधिमा फरक छन्। वितरण दाबीमा अन्तर थाहा पाएको दिनबाट 2 वर्ष र वैधानिक सम्पत्ति व्यवस्था सकिएको दिनबाट 5 वर्ष लागू हुन्छन्; यी अन्य दाबीमा जस्ताको तस्तै सारिनु हुँदैन।

देवानी संहिता (民法) को धारा 1056 को क्षतिपूर्ति अदालती फैसला सम्बन्धविच्छेदमा जिम्मेवार अर्को पक्षविरुद्ध सम्पत्ति क्षति र वैधानिक सर्त (उपधारा 2 को परन्तुक: दाबीकर्ता आफैं निर्दोष होस्) पूरा गैरसम्पत्ति क्षति छुट्टै जाँच्ने अधिकार हो। जिम्मेवार कृत्य, क्षति, कारण-सम्बन्ध र गैरसम्पत्ति दाबीका छुट्टै सर्त प्रमाणबाट पुष्टि गर्नुपर्छ। विवाह टुट्नेसम्बन्धी तथ्य भएकै कारण निश्चित रकम तय हुँदैन न अन्य सम्पत्ति दाबी त्यसको ठाउँमा जन्मन्छन्।

देवानी संहिता (民法) को धारा 1057 को सम्बन्धविच्छेदपछि पतिपत्नी भरणपोषण यस पूर्वधारणामा छ कि अदालती फैसला सम्बन्धविच्छेदबाट निर्दोष पतिपत्नी जीवनको कठिनाइमा परे। आपसी सहमति सम्बन्धविच्छेद हो कि अदालती फैसला सम्बन्धविच्छेद, दाबीकर्ता निर्दोष छ कि छैन, सम्बन्धविच्छेदका कारण वास्तवमा कठिनाइमा छ कि छैन, पहिले पुष्टि गर्नुपर्छ; आवश्यकता र भुक्तानी क्षमतालगायत ठोस सामग्रीबाट सीमा आँक्नुपर्छ। सरकारको सांख्यिकीय औसत उपभोग वा केवल अर्को पक्षको गल्तीलाई बाध्यकारी सूत्र बनाउन सकिँदैन।

नाबालिग सन्तानको भरणपोषण मातापिता र सन्तानबीचको अधिकार-कर्तव्य हो, धारा 1057 को पूर्व पतिपत्नीबीचको भरणपोषणभन्दा फरक। धारा 1030-1 अवशिष्ट सम्पत्ति अन्तर वितरण दाम्पत्य सम्पत्ति व्यवस्थाको निपटान हो र क्षतिपूर्ति वा भरणपोषणको ठाउँ लिँदैन। पति वा पत्नीबाहेकको व्यक्तिविरुद्ध अपकृत्य दाबी, विशिष्ट सम्पत्ति फिर्ता, ऋण वा सम्झौता दाबी भए कानुनी आधार, पक्ष, क्षति र अवधि छुट्टै निश्चित गर्नुपर्छ। सबै अधिकारमा सम्बन्धविच्छेद दिनबाट एउटै 5 वर्ष अवधि लगाउन सकिँदैन; प्रत्येक दाबीको उत्पत्ति, ज्ञान, घटना, प्रक्रिया स्थिति र हदम्याद (消滅時效) नियम छुट्टै जाँच्नुपर्छ।

विवाहबिना सहवास गर्ने पक्ष केवल सँगै बसेकै कारण सम्बन्धविच्छेद वा पतिपत्नी भरणपोषण (贍養費) जस्ता वैवाहिक अधिकार पाउँदैनन्। तथापि वास्तवमा साझा सम्पत्ति, ऋण, सम्झौता, अर्काको नाममा दर्ता, न्यास, अकारण लाभ वा अपकृत्य भए विवाहबाट स्वतन्त्र सम्पत्ति-लेनदार सम्बन्धका रूपमा विश्लेषण हुन सक्छ। केवल सहवास अवधिबाट विवाह मानेर वितरणको वाचा गर्न सकिँदैन, न ठोस अधिकार पुनःप्राप्ति पहिले नै निश्चित गर्न सकिन्छ।

पति वा पत्नीका नातेदार, जस्तै पति पक्ष वा पत्नी पक्षको परिवार, देवानी संहिता (民法) को धारा 1057 को सम्बन्धविच्छेदपछि पतिपत्नी भरणपोषणका देनदार होइनन्। तेस्रो पक्षको गम्भीर हस्तक्षेप वा अपमानको दाबी मात्रले क्षतिपूर्ति तुरुन्त जन्मँदैन। तेस्रो पक्षविरुद्धको दाबीलाई अपकृत्य वा सम्पत्ति कानुनबाट छुट्टै कानुनी आधार, तथा अवैध कृत्य, जानाजानी वा गल्ती, क्षति र कारण-सम्बन्धजस्ता सम्बन्धित सर्त र प्रमाण चाहिन्छन्।

8. नाबालिग सन्तानका अधिकार-कर्तव्य र सर्वोत्तम हित

ताइवान देवानी संहिता (民法) को धारा 1055 र 1055-1 अनुसार अदालत सन्तानको सर्वोत्तम हित (子女最佳利益) का मापदण्डबाट नाबालिग सन्तानको संरक्षकत्व तथा अभिभावकीय अधिकार र कर्तव्य (未成年子女權利義務之行使或負擔) तथा भेटघाट र सम्पर्कको अधिकार (會面交往) सहित सन्तानसम्बन्धी कुरा आँक्छ। उमेर, स्वास्थ्य, इच्छा र विकास आवश्यकता, मातापिताको जीवन, हेरचाह क्षमता र दृष्टिकोण, सन्तानसँगको भावनात्मक सम्बन्ध, र अर्को माता वा पितासँगको सम्बन्ध बाधित हुन्छ कि हुँदैन — यी वैधानिक कारक र ठोस सामग्री समग्र रूपमा हेरिन्छन्, त्यसैले मातापिताको आय वा विवाह टुट्ने जिम्मेवारी मात्रले निष्कर्ष तय गर्न सकिँदैन।

ताइवान कानुनको सटीक अवधारणा नाबालिग सन्तानको संरक्षकत्व तथा अभिभावकीय अधिकार र कर्तव्य हो। यसमा बसोबास, दैनिक हेरचाह, शिक्षा-चिकित्सा निर्णय, सम्पत्ति व्यवस्थापन, कानुनी प्रतिनिधित्वलगायत धेरै विषय पर्न सक्छन्। सुविधाका लागि अभिभावकीय अधिकार (親權) वा संरक्षण भन्न सकिन्छ; त्यो एक शब्द ताइवान कानुनका अधिकार र कर्तव्य पूरैको पूर्ण अनुवाद मानिनु हुँदैन।

देवानी संहिता (民法) को धारा 1055 अनुसार मातापिता सम्बन्धविच्छेदपछि यी अधिकार-कर्तव्य कसले प्रयोग र भार गर्ने सम्झौता गर्न सक्छन्। सम्झौता नभए वा नबने अदालत तय गर्न सक्छ; सम्झौता सन्तानका प्रतिकूल भए अदालतले सुधार वा आवश्यक निर्णय लिन सक्छ। विद्यमान निर्णयपछि परिस्थिति र सन्तान हितका आलोकमा परिवर्तन आवश्यक भए पनि अदालती समीक्षा उठ्न सक्छ। हस्ताक्षरित सम्बन्धविच्छेद सम्झौताले पछिको सर्वोत्तम हित समीक्षा रोक्दैन, र सम्झौता परिवर्तनलाई केवल घरधुरी दर्ता फारम बुझाउने प्रश्न मान्न सकिँदैन।

देवानी संहिता (民法) को धारा 1055-1 को समीक्षामा सन्तानको उमेर, लिङ्ग, सङ्ख्या र स्वास्थ्य, सन्तानको इच्छा र व्यक्तित्व विकास आवश्यकता, मातापिताको उमेर, पेशा, आचरण, स्वास्थ्य, आर्थिक क्षमता र जीवन स्थिति, संरक्षण-शिक्षा इच्छा र दृष्टिकोण, मातापिता र सन्तानबीचको भावनात्मक सम्बन्ध, तथा अर्को माता वा पितासँग सन्तानको सम्बन्ध बाधित गर्ने परिस्थिति समग्र रूपमा हेरिन्छ। अदालत कानुनले तोकेको रीतिबाट सन्तानको राय सुन्छ र सम्बन्धित निकाय वा बाल कल्याण विशेषज्ञको जाँच र राय सन्दर्भ लिन सक्छ। उच्च आय वा विवाह टुट्ने जिम्मेवारी अनेक तथ्यमध्ये एक हुन सक्छ, एकमात्र निर्णय मापदण्ड वा पुरस्कार-दण्ड होइन।

छानिएको सम्बन्धविच्छेद मार्गका उत्पत्ति सर्त पूरा भए सम्पत्ति वा सन्तान विवादको भाग बाँकी रहँदा पनि विवाह आफैं पहिले सकिन सक्छ। तथापि यसलाई सबै मुद्दामा सुझाव दिन मिल्ने छोटो प्रक्रिया मान्नु हुँदैन। नसुलझिएको सम्पत्तिको संरक्षण र निपटान, सन्तानको बसोबास-हेरचाह-चिकित्सा-शिक्षा, भरणपोषण र भेटघाट-सम्पर्कमा कुन सम्झौता वा अदालती निर्णय चाहिन्छ, विवादका क्रममा सुरक्षा र जीवन निरन्तरताका लागि अस्थायी आदेश (暫時處分) चाहिन्छ कि चाहिँदैन, सँगै जाँच्नुपर्छ।

9. सन्तान भरणपोषण, भेटघाट-सम्पर्क, जबर्जस्ती कार्यान्वयन र अस्थायी आदेश

देवानी संहिता (民法) को धारा 1116-2 अनुसार मातापिताको नाबालिग सन्तान भरणपोषण कर्तव्य सम्बन्धविच्छेदपछि पनि जारी रहन्छ। यो देवानी संहिता (民法) को धारा 1057 को पूर्व पतिपत्नीप्रति सम्बन्धविच्छेदपश्चात् भरणपोषणभन्दा फरक अधिकार हो। सन्तानका जीवन, शिक्षा, चिकित्सा खर्च र विशेष आवश्यकता, प्रत्येक मातापिताको आय-सम्पत्ति-भरण क्षमता र वास्तविक हेरचाह बाँडफाँड सामग्रीबाट पुष्टि गरेर ठोस भार तय गर्नुपर्छ।

विद्यमान सन्तान भरणपोषण सम्झौता वा फैसला बदल्दा सन्तानको हालको आवश्यकता, दुवै मातापिताका हालका साधन र जीवन परिस्थिति, विद्यमान लिखतको विषयवस्तु र रूप, भुक्तानी क्रम तथा सन्तानको सर्वोत्तम हित सँगै समीक्षा गर्नुपर्छ। हरेक परिवर्तनका लागि पक्षहरूले बिलकुलै अप्रत्याशित घटना अनिवार्य रूपमा होस् भन्ने सीमा लगाउन सकिँदैन। यसको विपरीत मूल्य परिवर्तन वा एक पक्षको दाबी मात्रले परिवर्तन रकम तुरुन्त तय हुँदैन; नवीनतम खर्च र भुक्तानी क्षमता सिद्ध गर्ने सामग्री चाहिन्छ।

भेटघाट-सम्पर्क बाधित भए विद्यमान सम्झौता वा फैसलाको विषयवस्तु र कार्यान्वयन योग्यता, बाधाको क्रम, सन्तानको इच्छा-सुरक्षा-जीवन कार्यक्रमअनुसार अदालतबाट विषयवस्तुको निर्धारण वा परिवर्तन, कार्यान्वयन वा उपयुक्त अस्थायी आदेश माग्न सकिन्छ कि सकिँदैन, जाँच्नुपर्छ। हालको सम्झौता-फैसला, सम्पर्क अभिलेख, वास्तवमा भेट्ने प्रयासको मिति र स्थान, विद्यालय-चिकित्सा कार्यक्रम, तथा सुरक्षा र स्थिरता प्रभावित गर्ने तथ्य व्यवस्थित गर्नुपर्छ।

पारिवारिक मामिला कानुनको धारा 194 को कार्यान्वयनमा पनि तरिका सन्तानको सर्वोत्तम हितअनुरूप छान्नुपर्छ; मुद्दाअनुसार प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष बाध्यता उठ्न सक्छ। सम्पर्क बाधित भएकै कारण तुरुन्त शारीरिक बल, सन्तान सुम्पने, अर्को पक्षलाई दण्ड वा नाबालिग सन्तानका अधिकार-कर्तव्य प्रयोगको परिवर्तन निश्चित हुँदैन। सन्तानको उमेर र इच्छा, हालको संरक्षण स्थिति, कार्यान्वयनको भावनात्मक प्रभाव र सुरक्षा हेरेर चरण र तरिका तय गर्नुपर्छ।

सन्तान भरणपोषण कार्यान्वयनमा विद्यमान कार्यान्वयन आधार (執行名義) को पाठ, भुक्तानी मिति, बाँकी र भुक्तानी अभिलेख महत्त्वपूर्ण छन्; भेटघाट-सम्पर्क कार्यान्वयनमा सम्पर्क रीति र सर्त ठोस छन् कि छैनन्, यो महत्त्वपूर्ण छ। सन्तान भरणपोषण भुक्तानी र व्यक्तिगत सम्बन्ध पालना एकअर्कासँग प्रतिशोधमा साट्न सकिने साधन होइनन्, त्यसैले सन्तानको जीवनका लागि प्रत्येक कर्तव्य र प्रक्रिया स्वतन्त्र रूपमा सम्हाल्नुपर्छ।

10. सन्तानसँग अन्तर्राष्ट्रिय स्थानान्तरण

सन्तान ताइवानबाहिर बस्नेछ — केवल यो सम्झौताबाट त्यस देशको जीवन-लागत स्तर सन्तान भरणपोषणको स्वतन्त्र सूत्र बन्दैन। वास्तविक आवास, शिक्षा, चिकित्सा, यात्रा खर्च र सन्तानको आवश्यकता, दुवै मातापिताको आय-सम्पत्ति र हेरचाह भार, विद्यमान सम्झौता वा फैसला सँगै जाँच्नुपर्छ। बसोबास देशको लागत ठोस खर्च आँक्ने सामग्री हुन सक्छ, तर त्यो एक्लैले भार रकम तय गर्दैन।

अन्तर्राष्ट्रिय स्थानान्तरणमा पहिले सन्तानको बसोबास र यात्रा तय गर्ने अधिकार कोसँग छ, तथा अर्को माता वा पिताको सहमति वा लागू अदालती आदेश छ कि छैन भन्ने पुष्टि गर्नुपर्छ। त्यसपछि स्थानान्तरण सन्तानको सर्वोत्तम हितअनुरूप छ कि छैन, र शिक्षा-चिकित्सा तथा जीवनको निरन्तरता र अर्को माता वा पितासँगको निरन्तर भेटघाट-सम्पर्कमा के प्रभाव पर्छ भन्ने हेरिन्छ। सम्पर्क आवृत्ति, बिदामा बसाइ, यात्रा खर्च र सुम्पने स्थानजस्ता वास्तवमा लागू गर्न सकिने योजना चाहिन्छ।

राहदानी जारी गर्ने र प्रयोग, ताइवान र गन्तव्यमा प्रवेश-निकास, बसोबास-आप्रवासन र पारिवारिक सम्बन्ध दर्ता सर्त अभिभावकीय अधिकार (親權) सम्बन्धी देवानी निर्णयभन्दा फरक छन्। विद्यमान सन्तान फैसला वा सम्झौता ताइवान र गन्तव्यमा क्रमशः मान्य-कार्यान्वित हुन सक्छन् कि सक्दैनन्, यो पनि पुष्टि गर्नुपर्छ। एकपक्षीय प्रस्थान, फिर्ता अस्वीकार वा सुरक्षा जोखिम ठोस रूपमा चिन्ताजनक भए प्रस्थानअघि वा आपत्कालमा कुन संरक्षण उपाय वा अस्थायी आदेश माग्न सकिन्छ, सम्बन्धित क्षेत्राधिकारअनुसार जाँच्नुपर्छ।

1980 को हेग अन्तर्राष्ट्रिय बाल अपहरण महासन्धि ताइवानमा स्वतः लागू हुन्छ भनी मान्नु हुँदैन। सीमापार लैजाने, रोक्ने वा फिर्ता सन्तानको अघिल्लो स्थान, हालको स्थान तथा सम्बन्धित पक्ष र मुद्दाको स्थितिअनुसार प्रत्येक क्षेत्राधिकारको मार्गदर्शन र कार्यान्वयन सम्भावनाबाट जाँच्नुपर्छ; केवल महासन्धि नामबाट निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन। विद्यमान सम्झौता वा आदेशविरुद्ध सन्तान लैजाने वा नफर्काउने सिफारिस गरिँदैन; स्थानान्तरणअघि वैध सहमति वा फैसला र आपत्कालीन संरक्षण साधन पुष्टि गर्नुपर्छ।

11. प्रमाण र व्यावहारिक तयारी

सामग्री अर्को पक्षमाथि दबाबको सङ्ग्रहका रूपमा होइन, क्षेत्राधिकार, प्रक्रिया, तथ्य र सन्तानको आवश्यकता सटीक बुझाउने अभिलेखका रूपमा व्यवस्थित गरिन्छ। निम्न नौ श्रेणी घटनाको समय क्रम र मूल लिखतको स्रोत देखिने गरी तयार पार्दा भिन्न दाबी र अवधि भ्रमित गर्ने जोखिम घट्छ।

1. विवाह प्रमाण र ताइवान घरधुरी दर्ता सामग्री, प्रत्येक पक्षको राष्ट्रियता, निवास, सामान्य बसोबास र हालको ठेगाना व्यवस्थित गर्नुहोस्। जीवन अहिले वास्तवमा कहाँ केन्द्रित छ भन्ने कुरा र तामेलयोग्य ठेगाना लिखतको उल्लेखभन्दा फरक छ कि छैन, यो पनि चिन्ह लगाउनुहोस्।
2. लिखित सम्बन्धविच्छेद सम्झौता र साक्षीले वास्तविक सम्बन्धविच्छेद इच्छा पुष्टि गरेको क्रम, अदालती लिखत, तामेल अभिलेख, मेलमिलाप अभिलेख, मिलापत्र अभिलेख, फैसला र अन्तिम हुनुको प्रमाण प्रक्रियाअनुसार जुटाउनुहोस्।
3. विदेशी विवाह-सम्बन्धविच्छेद अभिलेख र विदेशी फैसला वा प्रमाण, ताइवानको विदेशस्थित नियोग वा सक्षम निकायको प्रमाणीकरण, चिनियाँ अनुवाद र प्रमाणीकरण-नोटरी स्थिति, ताइवानमा मान्यता-प्रभाव र दर्ता स्थिति पुष्टि गर्नुहोस्।
4. लागू दाम्पत्य सम्पत्ति सम्झौता र व्यवस्था, सम्पत्ति-ऋण-दर्ता नाम-प्राप्ति कारण र समय, रकम स्थानान्तरण-निपटान-ऋण-चुक्ताइ-कर-मूल्याङ्कन सामग्रीलाई समग्र सूचीसँग जोड्नुहोस्।
5. दाबी गरिएका सम्बन्धविच्छेद कारणका घटना र समयको तटस्थ कालक्रम बनाउनुहोस्, वैध रूपमा प्राप्त सञ्चार, चिकित्सा-प्रहरी सामग्री र अन्य प्रमाण मूल अवस्थामा सुरक्षित राख्नुहोस्। अनुमान र सिधै पुष्ट तथ्य छुट्ट्याउनुहोस्।
6. प्रत्येक सन्तानको उमेर-स्वास्थ्य-शिक्षा-बसोबास, भूत र वर्तमान हेरचाह क्रम, विकास स्तरअनुरूप इच्छा, प्रत्येक माता वा पितासँगको सम्बन्ध तथा सुरक्षा-स्थिरता सामग्री सन्तानको सर्वोत्तम हितका दृष्टिबाट तयार पार्नुहोस्।
7. हालका सन्तानसम्बन्धी सम्झौता-फैसला, भरणपोषण भुक्तानी र वास्तविक खर्च, भेटघाट-सम्पर्क क्रम, यात्रा लिखत, स्थानान्तरण कार्यक्रम र ठोस अन्तर्राष्ट्रिय स्थानान्तरण योजना सँगै व्यवस्थित गर्नुहोस्।
8. निवेदन, दर्ता, पुनरावेदन, आदेशमाथि पुनरावेदन, दाबी प्रयोग, कार्यान्वयनका सबै मिति प्रत्येक सटीक सुरु घटनासँग जोड्नुहोस्। फैसलाको उद्घोषणा-तामेल-अन्तिम हुनु, मेलमिलाप-मिलापत्रको उत्पत्ति, अधिकार थाहा पाएको दिन र सम्पत्ति व्यवस्था सकिने दिन नमिसाउनुहोस्।
9. पतिपत्नी र सन्तानका परिचय नम्बर, ठेगाना, चिकित्सा-शिक्षा-वित्तीय सामग्री केवल आवश्यक व्यक्ति र निकायलाई आवश्यक हदसम्म दिनुहोस्, र फाइल पहुँच, सम्प्रेषण रीति, प्रतिलिपि नष्ट सहित व्यक्तिगत सूचना संरक्षण योजना बनाउनुहोस्।

अवैध निगरानी, खाता प्रवेश, मोबाइल वा कम्प्युटरमा पसेर हेर्ने, स्थान ट्र्याकिङ, कानुनविरुद्ध रेकर्डिङ, सन्तानको निजी सूचना प्रकाशनलाई प्रमाण सङ्ग्रह विधि बनाउनु हुँदैन। अर्को पक्षबाट प्रतिशोध, सम्पत्ति लुकाउने वा काल्पनिक स्थानान्तरण, सम्झौता वा फैसलाविरुद्ध सन्तान स्थानान्तरण मुद्दा र सन्तानका लागि थप जोखिम बनाउन सक्छन्। सामग्रीको वैधता वा संरक्षण विधि अस्पष्ट भए सङ्ग्रहअघि लागू कानुन र अदालती प्रक्रिया पुष्टि गर्नुपर्छ।

12. आधिकारिक स्रोत

निम्न आधिकारिक प्राथमिक स्रोत 25 जुलाई 2026 मा जाँचिएका हुन् र यस लेखको कानुनी संरचना तथा प्रक्रिया पुष्टिको सुरु बिन्दु हुन्। वास्तविक कारबाहीअघि संशोधन, सक्षम निकायको नवीनतम मार्गदर्शन र मुद्दामा लागू पाठ फेरि पुष्टि गर्नुपर्छ।

1. ताइवान राष्ट्रिय विनियम डाटाबेस: देवानी संहिता (民法)
2. ताइवान न्याय मन्त्रालय: देवानी संहिता अङ्ग्रेजी संस्करण
3. ताइवान राष्ट्रिय विनियम डाटाबेस: पारिवारिक मामिला कानुन (家事事件法)
4. ताइवान राष्ट्रिय विनियम डाटाबेस: देवानी प्रक्रिया संहिता धारा 303
5. ताइवान राष्ट्रिय विनियम डाटाबेस: अविवादित पारिवारिक मामिलामा अस्थायी आदेशसम्बन्धी नियम
6. ताइवान राष्ट्रिय विनियम डाटाबेस: घरधुरी दर्ता कानुन (戶籍法)
7. ताइवान गृह मन्त्रालय घरधुरी दर्ता विभाग: सम्बन्धविच्छेद दर्ता मार्गदर्शन
8. ताइवान राष्ट्रिय विनियम डाटाबेस: विदेशी तत्व भएका देवानी सम्बन्धमा लागू कानुन ऐन (涉外民事法律適用法)
9. ताइवान संवैधानिक अदालत: मिंगुओ वर्ष 112 को संवैधानिक निर्णय नम्बर 4 (民國112年憲判字第4號)
10. ताइवान संवैधानिक अदालत: मिंगुओ वर्ष 112 को संवैधानिक निर्णय नम्बर 4 को अङ्ग्रेजी संस्करण

13. सम्बन्धित निर्देशन

• हामी कुन विषयमा काम गर्छौं
• कामको दायरा र लागत कसरी तय हुन्छन्
• सम्पर्क

---

यो लेख ताइवानको सम्बन्धविच्छेद, अन्तर्राष्ट्रिय पारिवारिक मामिला, दाम्पत्य सम्पत्ति र नाबालिग सन्तान व्यवस्थाको सामान्य व्याख्याका लागि शैक्षिक सामग्री हो, कुनै व्यक्तिगत मुद्दाको कानुनी राय होइन। क्षेत्राधिकार, द्वन्द्व नियम, विदेशी फैसलाको मान्यता, विवाह-घरधुरी दर्ता, सम्पत्ति व्यवस्था, सन्तानसम्बन्धी विद्यमान सम्झौता वा फैसला, तथ्य र प्रमाण तथा नवीनतम आधिकारिक विनियमअनुसार प्रक्रिया र परिणाम बदलिन सक्छन्। दर्ता, पुनरावेदन, दाबी र कार्यान्वयन अवधि कारबाहीअघि प्रत्येक अधिकार र प्रक्रियाको सटीक सुरु बिन्दुका आधारमा छुट्टै पुष्टि गर्नुपर्छ।

अधिवक्ता Wei Tseng (曾雋崴)