Tayvan’da boşanma usulü soru-cevap: arabuluculuk, dava, mal paylaşımı ve çocuklar

Tayvan’daki bir boşanma işinde yalnızca evliliğin sona erme biçimi değil, nüfus kaydının (戶籍) düzenlenmesi, yurtdışındaki etki, evlilik malvarlığı, tazminat, boşanma sonrası eş nafakası (贍養費) ile reşit olmayan çocuğa (未成年子女) ilişkin kararlar ve çocuk nafakası (扶養費) da birbirinden ayırt edilmelidir. Aynı olgular birden fazla talebin delili olabilir; ancak her hakkın şartları, etkileri, ispat konusu ve süreleri aynı değildir.

Özellikle birden fazla devlet veya bölgeye — örneğin Tayvan ile başka bir ülkeye — bağlı bir ailede usul, yalnızca bir tarafın uyruğuna veya evliliğin kurulduğu yere bakılarak belirlenemez. Önce mevcut yaşam merkezi, mevcut yargılamaların ve kayıtların durumu, belgelerin düzenlendiği yer, çocuğun ikameti ve malların durumu doğrulanmalıdır ki gereksiz mükerrer usuller ve infaz boşlukları azalabilsin.

1. Tayvan’da boşanmanın 3 yolu ve uluslararası bir işte ilk doğrulanacak noktalar

Tayvan hukukuna göre esas itibarıyla 3 boşanma yolu vardır. Birincisi, tarafların yazılı şekil, tanık ve nüfus idaresine (戶政機關) tescil şartlarını yerine getiren anlaşmalı boşanmadır (兩願離婚). İkincisi, tarafların anlaşmasının mahkeme önünde oluştuğu ve evliliğin arabuluculuk tutanağına (調解筆錄) veya sulh tutanağına (和解筆錄) göre sona erdiği mahkeme arabuluculuğu veya sulhüyle boşanmadır (調解或和解離婚). Üçüncüsü, yasal boşanma nedenlerinin ileri sürülüp ispatlandığı ve mahkemenin hükmettiği mahkeme kararıyla boşanmadır (裁判離婚). Yalnızca bir anlaşmanın varlığı, 3 yolun şartlarını ve etkilerini birbirinin yerine koymaz.

Yabancı unsur varsa aşağıdaki 5 soru ayrılmalıdır. Tayvan mahkemelerinin veya idari makamlarının yetkisi veya işlem gücü olup olmadığı; boşanma, evlilik malvarlığı ve çocuklara ilişkin hususlara kanunlar ihtilafı olarak hangi hukukun uygulanacağı; yabancı bir boşanma veya kararın Tayvan’da tanınıp tanınmadığı veya hangi etkiye sahip olduğu; Tayvan nüfus idaresinin hangi usulleri ve tasdikli belgeleri istediği; ve ilgili diğer devlet veya bölgelerde ayrı bir beyan, tanıma veya infazın gerekip gerekmediği.

Tarafların uyruğu, yabancı olup olmamaları veya evlilik yeri, bu 5 soruyu tek başına çözmez. Usulün Tayvan’da yürüyüp yürüyemeyeceği ile yabancı bir kararın Tayvan’da etki doğurup doğurmadığı örneğin ayrı sorulardır; Tayvan nüfus kaydının düzenlenmesi de diğer devletin aile hali kaydını kendiliğinden sona erdirmez. Boşanma biçimi seçilmeden önce mevcut evlilik ve nüfus durumu ile istenen hukuki etkinin somut olarak sıralanmasının nedeni budur.

2. Anlaşmalı boşanmanın şartları ve nüfus idaresine tescil

Tayvan Medeni Kanunu’nun (民法) 1050. maddesine göre anlaşmalı boşanma, sözleşmenin yazılı yapılması, 2 veya daha fazla tanığın her iki tarafın gerçek boşanma iradesini tespit ettikten sonra imza atması ve nüfus idaresine boşanma tescili (離婚登記) yapılmasıyla hüküm doğurur. Yalnız imzalı sözleşme boşanmayı tamamlamaz; yabancı unsur varsa uygulanacak hukuk, belgelerinin tasdiki ve çevirisi ile başka bir devlet veya bölgedeki beyan ayrıca doğrulanmalıdır.

Yazılı düzenleme, 2 veya daha fazla tanığın imzası ve nüfus idaresinin boşanma tescili, her biri bağımsız şartlardır. Tanık, yalnızca halihazırda yazılmış bir belgeye adını ekleyen kişi değildir: her iki tarafın gerçek boşanma iradesi olduğunu tanıdıktan ve tespit ettikten sonra imzalamalıdır. Bu yüzden yalnızca tarafların imzaladığı özel bir sözleşme, mallar veya çocuklar hakkında bir anlaşmanın delili olabilir; fakat tek başına Tayvan anlaşmalı boşanmasının kişisel hal etkisini doğurmaz.

Başvuran, temsil imkânı, kimlik ve nüfus belgeleri, boşanma yazısı ve gerçekten hazırlanacak belgeler, başvuru anındaki Tayvan İçişleri Bakanlığı Nüfus Dairesi’nin (內政部戶政司) boşanma tescili rehberine ve yetkili nüfus bürosunun (戶政事務所) teyidine göre hazırlanmalıdır. Yurtdışında düzenlenen belgeler, türüne ve düzenlendiği yere göre Tayvan dış temsilciliklerinin (駐外館處) veya yetkili makamların tasdikini (認證) gerektirebilir; resmi rehber isterse tasdikli veya noter onaylı Çince çeviri (中文譯本) eklenmelidir. Sabit tek bir liste bütün uluslararası işlere olduğu gibi uygulanmaz.

Tayvan mahkemesinin boşanma hükmü kesinleşmişse veya mahkeme arabuluculuğu ya da sulhü oluşup evlilik sona ermişse, kural olarak taraflardan her biri nüfus idaresine boşanma tescili yaptırabilir. Nüfus Kanunu’nun (戶籍法) 48. maddesine göre genel nüfus tescili başvuru süresi, Tayvan boşanma hükmünün kesinleşmesinden veya mahkeme arabuluculuğu ya da sulhünün oluşmasından 30 gündür. Hükmün veya tutanağın tebliğ veya teslim alındığı gün, bütün işlerin ortak başlangıç noktası değildir. Süre geçtikten sonraki başvurular da nüfus bürosunca kabul edilmelidir; yazılı bildiriden sonra kimse başvurmazsa nüfus idaresi, Nüfus Kanunu’nun 48-2. maddesine göre şartları taşıyan mahkeme sonucunu resen tescil eder. Başvuru süresinin kaçırılmış olması, halihazırda hüküm doğurmuş bir boşanmayı geri almaz. Çevrimiçi başvuru yalnızca yasal başvuru süresi içinde kullanılabilir; bu 30 gün, yalnızca çevrimiçi başvuruya özgü bir süre olarak açıklanmamalıdır.

3. Mahkeme arabuluculuğu ve davalar, hazır bulunma ve kanun yolları

Her zaman değil. Tayvan mahkemesi, aile işinin niteliğine göre bir tarafa veya kanuni temsilciye bizzat hazır bulunmasını emredebilir; meşru neden olmadan uyulmazsa, Aile İşleri Kanunu’nun (家事事件法) 13. maddesi ve kıyasen uygulanan Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun (民事訴訟法) 303. maddesine göre ilk kez en çok TWD 30.000 (新臺幣) idari para cezası (罰鍰) gündeme gelebilir. Aynı mekânda mutlaka birlikte arabuluculuk gerekip gerekmediği ve ayrılık, koruma tedbirleri, temsil veya başka usul tedbirlerinin mümkün olup olmadığı, mahkeme ve işin şartlarına göre doğrulanmalıdır.

Aile İşleri Kanunu’nun belirlediği aile işleri, kural olarak karardan önce mahkeme arabuluculuğundan geçer. Doğrudan dava olarak açılan işler de bazen hukukta arabuluculuk başvurusu sayılır; tebligat biçimine veya işin niteliğine ilişkin istisnalar ve usul dönüştürme kuralları olduğundan, bütün işlerin değişmez tek bir sırayı izlediği söylenemez. Arabuluculukta boşanma iradesinin yanı sıra mallar, çocuklar ve ödeme biçimi gibi bağlı uyuşmazlık noktaları birlikte sıralanabilir; ancak reşit olmayan çocuğun aleyhine bir anlaşma olduğu gibi onaylanamaz.

Aile İşleri Kanunu’nun 13. maddesindeki yaptırım, mahkemenin tarafa veya kanuni temsilcinin kendisine hazır bulunmayı emrettiği halde gündeme gelir. Meşru neden olmadan emre uyulmazsa Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 303. maddesi kıyasen uygulanır ve ilk kez en çok TWD 30.000 idari para cezası verilebilir; bu kıyas üzerine kimse zorla getirilemez. Mahkeme ardından yeniden hukuka uygun bildirimde bulunur ve kişi meşru neden olmadan hazır bulunmazsa yaptırımlar sürebilir. Tersine, ayrı odaların, görüntü aktarımının, yalnızca vekillerin katılımının veya koruma tedbirlerinin belirli bir işte kabul edileceği önceden vaat edilemez; şartlar mahkemeye bildirilmeli ve usul talimatı doğrulanmalıdır.

Arabuluculuk veya sulh oluşursa evlilik kanunun öngördüğü biçimde sona erer ve kesin karara benzer bir etki doğar. Arabuluculuk oluşmazsa usul, uygulanacak kurallara göre sürebilir; mahkeme kararıyla boşanmada hükmün kesinleşmesi esastır. İşin süresi tebligata (送達), arabuluculuk oturumu sayısına, çekişmeli olgu ve delillere, bilirkişiliğe (鑑定) ve soruşturmaya, çocuklara ilişkin hususlara, uluslararası tebligata ve dereceye bağlıdır; sabit bir kapanış anı gösterilemez.

Kanun yolları da belgenin adına bakılarak tek başına belirlenemez. Yol ve süre, hükme karşı temyiz (上訴), karara karşı itiraz (抗告) veya arabuluculuk ve sulhün oluşumu ya da etkisine ilişkin ayrı bir usul olup olmadığına göre değişir. Tebliğ günü, kesinleşme ve usuli konum doğrulandıktan sonra ilgili türün süresi hesaplanmalıdır; bir işte duyulan süre başka bir yargılamaya veya tescil usulüne aktarılmamalıdır.

4. Mahkeme kararıyla boşanma nedenleri ve sorumlu eşin sınırı

Yürürlükteki Medeni Kanun’un (民法) 1052. maddesinin 2. fıkrasının ancak hükmü (但書), evliliğin bozulmasının (婚姻破綻) ağır nedeni yalnızca bir tarafa yüklenebiliyorsa kural olarak yalnız diğer tarafın boşanma isteyebileceğini öngörür. Tayvan Anayasa Mahkemesi (憲法法庭) ise 2023 (民國 112) yılı 4 sayılı kararında (112年憲判字第4號), hükmün, ağır nedenin doğuşunu veya yeterince sürmesini hesaba katmadan sorumlu eşi (有責配偶) boşanma imkânından tamamen yoksun bırakıp somut işte açıkça katı hale geldiği ölçüde anayasaya aykırı (違憲) olduğuna hükmetmiştir. Metin durmaktadır; genel olarak mümkün veya imkânsız denmemeli, mahkemenin kararın anlamını ve somut olguları nasıl uyguladığına bakılmalıdır.

Medeni Kanun’un (民法) 1052. maddesinin 1. fıkrası, diğer tarafta aşağıdaki durumlar bulunduğunda mahkeme kararıyla boşanma istenebilecek 10 nedeni sayar.

1. Çifte evlilik (重婚)
2. Eş dışındaki bir kişiyle rızaya dayalı cinsel ilişki
3. Ortak yaşamı katlanılmaz kılacak derecede diğer tarafa eziyet (虐待)
4. Bir eşin diğer eşin üstsoyuna eziyet etmesi veya bir eşin üstsoyunun diğer eşe eziyet etmesi suretiyle ortak yaşamın katlanılmaz hale gelmesi
5. Diğer tarafın kötü niyetli terkinin (惡意遺棄) sürmesi
6. Diğer tarafı öldürme kastının bulunmuş olması
7. İyileştirilemeyen ağır bir hastalık
8. İyileştirilemeyen ağır bir ruh hastalığı
9. Yaşam veya ölümün 3 yıldan uzun süredir bilinmemesi
10. Kasten işlenen bir suçtan 6 aydan fazla süreli hapis (有期徒刑) kesin hükmü

Fıkra 2, sayılan 10 neden dışındaki başka bir ağır nedenle evliliğin sürdürülmesinin güç olduğu hali ayrı bir genel neden olarak koyar. Bu yüzden 1. fıkranın belirli bir nedenini ileri süren işler ile 2. fıkraya göre evliliği sürdürmenin güçlüğünü ileri süren işler, hukuki yapı ve ispat konusu bakımından ayırt edilmelidir. 2. fıkranın ancak hükmüne ilişkin anayasa yargısı değerlendirmesinin yasama süresi dolmuş olsa bile, 25 Temmuz 2026 itibarıyla ancak hükmün metni silinmiş değildir; mahkeme her işte anayasaya aykırılık ilanının anlamını uygulamalıdır.

Eş ulaşılamaz olsa veya evi terk etmiş olsa bile nedenler karıştırılmamalıdır. Yaşam veya ölümün 3 yıldan uzun süredir bilinmediğine ilişkin 1. fıkra nedeni, kötü niyetli terkin sürdüğüne ilişkin 1. fıkra nedeni ve başka ağır nedenle evliliğin sürdürülmesinin güç olduğuna ilişkin 2. fıkra nedeni birbirinden ayrılır. Polise kayıp bildirimi, yer ve olguların seyri hakkında delil olabilir; fakat bütün boşanma taleplerinin genel ön şartı değildir. Kötü niyetli terki veya başka ağır nedeni ileri sürebilmek için önce ortak yaşama yükümlülüğünün ifası davasının açılması gerektiğine dair evrensel bir şart da yoktur. Birkaç ay evi terk etmiş olmak, başka olgu olmadan, hiçbir belirli nedeni kurmaz; ayrılışın nedeni, meşru bir ayrı yaşama sebebi, iletişim ve nafaka ile süreklilik somut olgular olarak incelenmelidir.

Eş dışındaki bir kişiyle rızaya dayalı cinsel ilişkinin 1. fıkra nedenine girip girmediği, tam olgular, yasal şartlar ve ilgili süreler bakımından incelenmelidir. Bu olgunun varlığı, mahkeme kararıyla boşanma, 1056. madde tazminatı, kalan mal varlığı farkının paylaşımı, 1057. madde eş nafakası ile reşit olmayan çocuğa ilişkin hak ve yükümlülükler veya çocuk nafakasının sonuçlarını bir arada kesinleştirmez. Her uyuşmazlık noktası kendi şartlarına ve çocuğun üstün yararı gibi ilgili ölçütlere göre değerlendirilir.

5. Yabancı evlilik, yabancı boşanma ve Tayvan nüfus kaydı

Yurtdışında kurulmuş bir evlilik veya halihazırda yurtdışında gerçekleşmiş bir boşanma karşısında, tek seçeneklerin önce Tayvan’da evliliği tescil etmek veya Tayvan’da boşanma davası açmak olduğu düşünülemez. Yurtdışında doğmuş bir kişisel hal işlemi veya karar varsa önce etkisi ve tanınma imkânı incelenmelidir; usul henüz başlamamışsa yetki, kanunlar ihtilafı ve beklenen tescil ve infaz etkileri karşılaştırılmalıdır.

İş incelenirken her tarafın uyruğu, yerleşim yeri ve mutat meskeni (經常居所), evliliğin veya boşanmanın yeri ve biçimi, mevcut Tayvan nüfus kaydı ve yabancı aile hali kayıtları ile yabancı hüküm, arabuluculuk tutanağı veya boşanma belgelerinin varlığı tespit edilir. Yabancı bir karar varsa usuli adalet de incelenmelidir; örneğin diğer tarafın hukuka uygun tebligat ve savunma imkânı alıp almadığı. Son olarak Tayvan’da hangi etkinin istendiği belirlenmelidir: evliliğin sona ermesi, nüfus kaydının değişmesi, malvarlığı değerlendirmesi veya infaz.

Yabancı yerel hukuka göre boşanmanın hüküm doğurduğu açıklaması veya tek bir yabancı boşanma belgesi, bütün Tayvan usullerini tamamlamaz. Tersine, bütün yabancı boşanmalar aynı tanıma davasını veya aynı belgeleri de gerektirmez. Tayvan’da istenen tanıma veya etki değerlendirmesi ile nüfus tescili, karar mı idari belge mi olduğuna, düzenlendiği devlete ve belge biçimine ve tarafların nüfus durumuna göre değişebilir.

Yabancı belgeler, Tayvan dış temsilciliklerinin veya başka yetkili makamların tasdikini gerektirebilir; her belgeye ilişkin resmi talimata göre tasdikli veya noter onaylı Çince çeviri gerekebilir. Çin anakarasında düzenlenen belgeler ile Hong Kong veya Makao’da düzenlenen belgeler, genel yabancı belgelerden ayrı doğrulama kurallarına uyar; düzenleme bölgesi tam olarak belirtilmelidir. Teslimden önce Nüfus Dairesi’nin ve yetkili makamın asıl, tasdik, çeviri ve vekil aracılığıyla başvuru şartlarına ilişkin en yeni rehberleri doğrulanmalıdır.

6. Konutun mülkiyeti ve tescil adı, evlilik öncesi mallar ve kalan mal varlığının paylaşımı

Hayır. Konutun tescilli adı ve satın alma fonlarının kaynağı önemli delillerdir; ancak mülkiyet, bağış, başkası adına tescil (借名登記), ödünç ve sebepsiz zenginleşme (不當得利) gibi bireysel talepler, Medeni Kanun’un (民法) 1030-1. maddesindeki kalan mal varlığı farkının paylaşımından (剩餘財產差額分配) ayrı meselelerdir. Gerçek anlaşma, edinim nedeni ve tarihi, fon akışları, borçlar, karşılıksız edinim ve deliller ayrı incelenmelidir; evlilik öncesi fonlarla bir kısmın ödenmesi veya bir taraf adına tescil, bütün sonuçları tek başına kesinleştirmez.

Konut meseleleri 3 katmana ayrılmalıdır. Önce tescile ve edinim nedenine göre belirli bir malı kimin sahip olduğu görülür. Ardından gerçek anlaşmaya ve fon katkısının niteliğine göre bağış, başkası adına tescil, ödünç, trust (信託), sebepsiz zenginleşme, giderlerin iadesi veya başka sözleşmesel talebin doğup doğmadığı görülür. Son olarak bu malın veya değerinin ve bağlı borçların, yasal mal rejiminin (法定財產制) sona ermesinde kalan mal varlığı farkının paylaşımı hesabına girip girmediği ayrı görülür. Evlilik öncesi tasarrufla kapora veya kredi taksitlerinin ödenmiş olması tescilli adı devretmez; bir taraf adına tescil de bütün sözleşme, yararlanma, iade ve evlilik malvarlığı meselelerini kapatmaz.

Medeni Kanun’un (民法) 1017. maddesi evlilik öncesi malları (婚前財產) ve evlilik sonrası malları (婚後財產) ayırır ve edinilme tarihi ispatı güç malların evlilik sonrası mal sayılacağı karinesini koyar. Bu, rejim hesabı için sınıflandırma ve ispatın başlangıç noktasıdır; tescile bakmadan maliki belirleyen veya diğer tarafın bireysel taleplerini kaldıran bir kestirme değildir. Transfer işlemleri, satış sözleşmesi, kredi sözleşmesi ve geri ödeme işlemleri, makbuzlar (收據), taraflar arası iletiler, vergi ve tescil belgeleri ile edinim nedeni ve tarihi birlikte bağlanmalıdır ki gerçek hukuki ilişki görünsün.

Medeni Kanun’un (民法) 1030-1. maddesi, yasal mal rejimi sona erdiğinde şartları taşıyan her eşin evlilik sonrası net malvarlığını hesaplayan ve farkı kural olarak eşit paylaşan bir kurumdur. Evlilik sırasında edinilen her malı ortak mülkiyete çeviren veya her şeyi yarıya bölen bir kurum değildir. Miras veya başka karşılıksız edinimle elde edilen mallar ve manevi tazminat (慰撫金) yasal hesaptan dışlanır; borçlar ve rejim sona ermeden önceki tasarruflar birlikte incelenmelidir. Farkın eşit paylaşımı sonucu yasal şartlara göre bariz biçimde adaletsizse mahkeme paylaşım tutarını ayarlayabilir veya muaf tutabilir.

Eş dışındaki bir kişiyle cinsel ilişki veya evliliğin bozulması sorumluluğu, paylaşım hakkını kendiliğinden dışlamaz veya kendiliğinden azaltmaz. Malların gizlenmesi veya tasarrufu, ev işlerine ve çocuk eğitimine katkı ile ortak yaşamın ve mal ediniminin bütün şartları gibi yasal ayarlama etkenlerine giren somut olgular ise ayrıca ileri sürülebilir ve ispatlanabilir. Yalnızca uyrukların farklı olması nedeniyle 1030-1. maddenin hesap biçiminin değiştiği saptanamaz.

Bu hak, kalan mal varlığı farkının öğrenildiği günden 2 yıl içinde ve her halde yasal mal rejiminin sona ermesinden 5 yıl içinde kullanılmazsa sona erer. Bu 2 süre yalnızca 1030-1. madde talebine bağlanmalıdır; mülkiyet, ödünç, tazminat, boşanma sonrası eş nafakası veya çocuk nafakasının süreleri olarak kullanılmamalıdır. Sürenin gerçek başlangıç noktası ve yasal mal rejiminin sona erme anı, belgelere göre tek tek doğrulanmalıdır.

7. Boşanma tazminatı, eş nafakası, evlilik dışı birlikte yaşama ve üçüncü kişiler

Aynı haklar değildir. Medeni Kanun’un (民法) 1030-1. maddesindeki kalan mal varlığı farkının paylaşımı hakkı, 1056. maddedeki mahkeme kararıyla boşanma tazminatı, 1057. maddedeki kusursuz eş için ihtiyaç nafakası ve reşit olmayan çocuğun nafakası, doğuş şartları, hesap ve süreler bakımından farklıdır. Paylaşım hakkına, farkın öğrenildiği günden 2 yıl ve yasal mal rejiminin sona ermesinden 5 yıl uygulanır; bu süreler diğer taleplere olduğu gibi aktarılmamalıdır.

Medeni Kanun’un (民法) 1056. maddesindeki tazminat, mahkeme kararıyla boşanmada sorumlu diğer tarafa karşı malvarlığı zararını ve yasal şartları taşıyan (2. fıkranın ancak hükmü (但書): talep edenin kendisinde kusur bulunmamalıdır) malvarlığı dışı zararı ayrı inceleyen bir haktır. Sorumluluk doğuran fiil, zarar, illiyet bağı ve malvarlığı dışı talebin ayrı şartları delille desteklenmelidir. Evliliğin bozulmasına ilişkin olguların varlığı tek başına belirli bir tutarı belirlemez ve başka malvarlığı taleplerinin yerine geçmez.

Medeni Kanun’un (民法) 1057. maddesindeki boşanma sonrası eş nafakası, mahkeme kararıyla boşanma nedeniyle kusursuz eşin geçim sıkıntısına düşmesini öngerektirir. Anlaşmalı boşanma mı mahkeme kararıyla boşanma mı olduğu, talep edenin kusuru bulunup bulunmadığı ve boşanma nedeniyle gerçekten sıkıntıya düşülüp düşülmediği önce doğrulanmalı; kapsam, ihtiyaç ve ödeme gücüne ilişkin somut belgelere göre değerlendirilmelidir. Hükümet istatistiklerindeki ortalama tüketim veya yalnızca diğer tarafın kusuru bağlayıcı bir formül olamaz.

Reşit olmayan çocuğun nafakası ebeveyn ile çocuk arasındaki bir hak ve yükümlülüktür ve 1057. maddedeki eski eşler arası nafakadan ayrılır. 1030-1. madde paylaşımı evlilik mal rejiminin tasfiyesidir ve tazminatın veya nafakanın yerine geçmez. Eş dışındaki bir kişiye karşı haksız fiil talepleri, belirli bir malın iadesi, ödünç veya sözleşmesel talepler varsa hukuki dayanak, taraflar, zarar ve süre ayrı belirlenmelidir. Bütün haklara boşanma gününden tek bir 5 yıllık süre bağlanamaz; her talebin doğuşu, öğrenilmesi, olgusu, usul durumu ve zamanaşımı (消滅時效) kuralları ayrı incelenmelidir.

Evlilik olmadan birlikte yaşayan taraflar, yalnızca birlikte yaşamış olmakla boşanma veya eş nafakası (贍養費) gibi evlilik haklarını kazanmaz. Ancak gerçekten ortak malvarlığı, ödünç, sözleşme, başkası adına tescil, trust (信託), sebepsiz zenginleşme veya haksız fiil varsa bunlar evlilikten bağımsız malvarlığı veya alacak ilişkisi olarak çözümlenebilir. Yalnızca birlikte yaşama süresine göre evlilik varmış gibi bir paylaşım vaat edilmemeli; soyut olarak bir hakkın elde edileceği de vaat edilmemelidir.

Eşin akrabaları, örneğin kayın hısımları, Medeni Kanun’un (民法) 1057. maddesindeki boşanma sonrası eş nafakasının borçlusu değildir. Üçüncü kişinin ağır müdahalesi veya hakareti iddiası tek başına derhal tazminat doğurmaz. Üçüncü kişiye karşı talepler, haksız fiilden veya malvarlığı hukukundan ayrı bir hukuki dayanak ile ilgili şartları ve delilleri, yani hukuka aykırı fiili, kast veya ihmali, zararı ve illiyet bağını gerektirir.

8. Reşit olmayan çocuğa ilişkin hak ve yükümlülükler ve çocuğun üstün yararı

Tayvan Medeni Kanunu’nun (民法) 1055 ve 1055-1. maddelerine göre mahkeme, çocukla ilgili hususları, özellikle reşit olmayan çocuğa ilişkin hak ve yükümlülüklerin kullanılması ve yüklenmesini (未成年子女權利義務之行使或負擔) ve kişisel ilişkileri (會面交往), çocuğun üstün yararı (子女最佳利益) ölçütüne göre değerlendirir. Yasal etkenler ve somut belgeler — çocuğun yaşı, sağlığı, iradesi ve gelişim ihtiyaçları, ebeveynlerin yaşamı, bakım kapasitesi ve tutumu, çocukla duygusal bağ ve diğer ebeveynle ilişkinin engellenip engellenmediği — birlikte dikkate alındığından, sonuç yalnızca ebeveyn gelirine veya evliliğin bozulması sorumluluğuna göre belirlenemez.

Tayvan hukukunun tam kavramı, reşit olmayan çocuğa ilişkin hak ve yükümlülüklerin kullanılması ve yüklenmesidir. Buna ikamet yeri, günlük bakım, eğitim ve tıbbi kararlar, mal yönetimi ve kanuni temsil girebilir. Kolaylık için velayet (親權) veya bakım hakkından söz edilebilir; ancak bu tek kelime Tayvan hukukundaki hak ve yükümlülüklerin bütününü eksiksiz çevirmez.

Medeni Kanun’un (民法) 1055. maddesine göre ebeveynler, boşanmadan sonra bu hak ve yükümlülükleri kimin kullanıp yükleneceğini kararlaştırabilir. Anlaşma yoksa veya oluşmazsa mahkeme karar verebilir; anlaşma çocuğun aleyhineyse mahkeme onu değiştirebilir veya gerekli kararı verebilir. Mevcut bir karardan sonra da, sonraki şartlara ve çocuğun yararına göre değişiklik gerekirse mahkeme incelemesi gündeme gelebilir. İmzalı boşanma sözleşmesi, çocuğun üstün yararına göre sonradan yapılacak incelemeyi engellemez; anlaşmanın değiştirilmesi de yalnızca bir nüfus formunun teslimi olarak ele alınamaz.

Medeni Kanun’un (民法) 1055-1. maddesindeki incelemede çocuğun yaşı, cinsiyeti, sayısı ve sağlığı, çocuğun iradesi ve kişilik gelişimi ihtiyacı, ebeveynlerin yaşı, mesleği, davranışı, sağlığı, ekonomik kapasitesi ve yaşam durumu, koruma ve eğitim iradesi ve tutumu, ebeveyn ile çocuk arasındaki duygusal bağ ile çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini engelleyen şartlar birlikte dikkate alınır. Mahkeme, kanunun öngördüğü biçimde çocuğun görüşünü dinler ve yetkili makamların veya çocuk koruma uzmanlarının soruşturması ve görüşünü dikkate alabilir. Yüksek gelir veya evliliğin bozulması sorumluluğu, birçok olgudan biri olabilir; tek karar ölçütü veya ödül ve ceza değildir.

Seçilen boşanma yolunun doğuş şartları yerine gelmişse, mallara veya çocuklara ilişkin hususların bir kısmı kalsa bile evliliğin kendisi önce sona erebilir. Bu, bütün işlerde salık verilebilecek bir kestirme olarak görülmemelidir. Çözülmemiş malların korunması ve tasfiyesi, çocuğun ikamet yeri, bakımı, tıbbi bakımı ve eğitimi, nafaka ve kişisel ilişkiler hakkında gereken anlaşma veya mahkeme kararı ve uyuşmazlık sırasında güvenlik ve yaşamın sürekliliği için geçici tedbirin (暫時處分) gerekip gerekmediği birlikte denetlenmelidir.

9. Çocuk nafakası, kişisel ilişkiler, cebri icra ve geçici tedbir

Medeni Kanun’un (民法) 1116-2. maddesine göre ebeveynlerin reşit olmayan çocuğa nafaka yükümlülüğü boşanmadan sonra da sürer. Bu, Medeni Kanun’un (民法) 1057. maddesindeki eski eşe yönelik boşanma sonrası nafakadan ayrı bir haktır. Çocuğun yaşam, eğitim ve hastalık giderleri ile özel ihtiyaçları ve her ebeveynin geliri, malvarlığı, nafaka kapasitesi ve gerçek bakım paylaşımı belgelere göre incelenerek somut yük belirlenmelidir.

Mevcut bir çocuk nafakası anlaşması veya kararı değiştirilmek istenirse çocuğun mevcut ihtiyacı, 2 ebeveynin mevcut imkânları ve yaşam şartları, mevcut belgelerinin içeriği ve biçimi, ödemelerin seyri ve çocuğun üstün yararı birlikte incelenmelidir. Çocuk nafakasının değiştirilmesi, tarafların hiç öngöremeyeceği bir olayın önceden gerçekleşmiş olması şartına bağlanamaz. Tersine, değişiklik tutarı da yalnızca fiyat değişimine veya tek taraflı iddiaya göre derhal belirlenmez; en yeni giderleri ve ödeme gücünü ispatlayan belgeler gerekir.

Kişisel ilişkiler engellenirse mevcut anlaşma veya kararın içeriği ve icra kabiliyeti, engelin seyri ile çocuğun iradesi, güvenliği ve yaşam planına göre mahkemeden içeriğin tespiti veya değiştirilmesi, icra veya uygun bir geçici tedbir istenip istenemeyeceği incelenir. Mevcut anlaşma veya karar, iletişim kayıtları, gerçekten denenen buluşma tarih ve yerleri, okul ve tıbbi randevular ile güvenlik ve istikrarı etkileyen olgular sıralanmalıdır.

Aile İşleri Kanunu’nun 194. maddesindeki icrada da yöntem çocuğun üstün yararına uygun olmalıdır; işe göre doğrudan veya dolaylı zorlama gündeme gelebilir. Temasın engellenmiş olması tek başına derhal fiziki güç kullanımını, çocuğun teslimini, diğer tarafın cezalandırılmasını veya reşit olmayan çocuğa ilişkin hak ve yükümlülüklerin kullanılmasının değiştirilmesini getirmez. Aşama ve yöntem, çocuğun yaşı ve iradesi, mevcut koruma durumu ile icranın duygusal etkisi ve güvenliği dikkate alınarak belirlenmelidir.

Çocuk nafakasının icrasında mevcut icra unvanının (執行名義) lafzı, ödeme vadeleri, gecikme ve ödeme işlemleri önemlidir; kişisel ilişkilerin icrasında temas biçimi ve şartların somut olması önemlidir. Çocuk nafakasının ödenmesi ile kişisel ilişkilerin ifası, misilleme olarak birbirine karşı alıkonulamaz veya takas edilemez; çocuğun gündelik yararı için her yükümlülük ve her usul ayrı ele alınmalıdır.

10. Çocukla birlikte uluslararası yer değiştirme

Çocuğun Tayvan dışında yaşayacağına dair anlaşma tek başına o ülkenin yaşam maliyeti düzeyini çocuk nafakasının bağımsız formülü yapmaz. Gerçek konut, eğitim, hastalık ve seyahat giderleri ile çocuğun ihtiyacı, her iki ebeveynin geliri, malvarlığı ve bakım yükü ile mevcut anlaşma veya karar birlikte incelenmelidir. İkamet devletinin maliyetleri somut giderleri değerlendirme delili olabilir; fakat yük tutarını tek başına belirlemez.

Uluslararası yer değiştirmede önce çocuğun ikamet yerini ve seyahatlerini kimin belirleme yetkisine sahip olduğu ve diğer ebeveynin rızasının veya uygulanabilir bir mahkeme emrinin bulunup bulunmadığı doğrulanır. Ardından yer değiştirmenin çocuğun üstün yararına uyup uymadığı ve eğitim, tıbbi bakım, yaşamın sürekliliği ile kalan ebeveynle sürekli kişisel ilişkiler üzerindeki etkisi incelenir. İletişim sıklığı, tatillerde kalış, seyahat giderleri ve teslim yeri gibi gerçekten uygulanabilir bir plan gerekir.

Pasaportların verilmesi ve kullanımı, Tayvan ve varış yerinin giriş-çıkışı ile ikamet, göç ve aile hali tescil şartları, velayete (親權) ilişkin medeni kararlardan ayrılır. Çocuğa ilişkin mevcut karar veya anlaşmaların Tayvan’da ve varış yerinde ayrı ayrı tanınıp infaz edilip edilemeyeceği de doğrulanmalıdır. Tek taraflı gidiş, iade reddi veya güvenlik riski somut olarak kaygı veriyorsa, gidişten önce veya ivedilik halinde hangi koruma tedbirlerinin veya geçici tedbirlerin istenebileceği ilgili yetkilere göre incelenmelidir.

1980 Lahey Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Medeni Yönlerine Dair Sözleşme’nin Tayvan’a kendiliğinden uygulandığı varsayılmamalıdır. Sınır ötesi götürme, alıkoyma veya iade, çocuğun önceki ikamet yeri, mevcut yer ile ilgili tarafların ve yargılamaların durumuna göre her yetkinin rehberi ve infaz imkânı yardımıyla incelenmelidir; tek bir sözleşme adı sonuç vermez. Mevcut bir anlaşmaya veya emre aykırı olarak çocuğu götürmek veya iade etmemek salık verilmez; yer değiştirmeden önce hukuka uygun rıza veya karar ve ivedi koruma araçları doğrulanmalıdır.

11. Delil ve pratik hazırlık

Belgeler diğer tarafı baskılamak için bir koleksiyon olarak değil, yetkiyi, usulü, olguları ve çocuğun ihtiyacını tam açıklamak için bir kayıt olarak sıralanır. Aşağıdaki 9 kategori, olayların zaman sırası ve asılların kaynağı görünecek biçimde hazırlanırsa farklı talepleri ve süreleri karıştırma riski azalır.

1. Evlilik belgesi ve Tayvan nüfus belgelerini, her tarafın uyruğunu, yerleşim yerini, mutat meskenini ve mevcut adresini sıralayın. Gerçek yaşam merkezinin ve tebligata elverişli adresin belgedeki kayıttan farklı olup olmadığını da işaretleyin.
2. Yazılı boşanma sözleşmesini ve tanıkların gerçek boşanma iradesini tespit ettiği seyri, mahkeme belgelerini, tebligat kayıtlarını, arabuluculuk tutanağını, sulh tutanağını, hükmü ve kesinleşme belgesini usule göre toplayın.
3. Yabancı evlilik ve boşanma kayıtlarını ve yabancı karar veya belgeleri, Tayvan dış temsilciliklerinin veya yetkili makamların tasdikini, Çince çeviriyi ve tasdik veya noter onayı durumunu ve Tayvan’daki tanıma, etki ve tescil durumunu doğrulayın.
4. Uygulanan evlilik mal rejimi sözleşmesini ve rejimi, varlıkları, borçları, tescilli adları, edinim nedeni ve tarihini, transfer, tasarruf, kredi, geri ödeme, vergi ve değerleme belgelerini genel envantere bağlayın.
5. İleri sürülen boşanma nedenlerini olay ve zamana göre yansız bir kronolojide kurun ve hukuka uygun elde edilmiş iletişimleri, tıbbi ve polis belgelerini ve diğer delilleri asıl halinde saklayın. Varsayımı ve doğrudan tespit edilen olguları ayırın.
6. Çocuğun üstün yararı açısından her çocuğun yaşını, sağlığını, eğitimini ve ikamet yerini, geçmiş ve mevcut bakım seyrini, gelişim derecesine uygun iradeyi, her ebeveynle ilişkiyi ve güvenlik-istikrar belgelerini hazırlayın.
7. Çocuğa ilişkin mevcut anlaşma veya kararı, nafaka ödemesini ve gerçek giderleri, kişisel ilişkilerin seyrini, seyahat belgelerini, hareket planını ve somut uluslararası yer değiştirme planını birlikte sıralayın.
8. Başvuru, tescil, temyiz, itiraz, hak kullanımı ve icranın bütün tarihlerini süreyi işleten tam olaya bağlayın. Hükmün tefhimi, tebliği ve kesinleşmesini, arabuluculuk veya sulhün oluşumunu, hakkın öğrenilmesini ve rejimin sona ermesini karıştırmayın.
9. Eşin ve çocuğun kimlik numaralarını, adreslerini ve tıbbi, eğitim ve mali verilerini yalnızca gereken kişi ve makamlara gereken ölçüde iletin; dosya erişimini, iletim biçimini ve kopyaların imhasını kapsayan bir kişisel veri koruma planı kurun.

Hukuka aykırı gözetim, hesaplara erişim, cep telefonuna veya bilgisayara müdahale, konum takibi, kanuna aykırı kayıt ve çocuğun özel bilgilerinin açıklanması delil toplama yöntemi olmamalıdır. Diğer tarafa misilleme, malların gizlenmesi veya görünüşte devri ile bir anlaşmaya veya karara aykırı çocuk götürme, iş ve çocuk için ek riskler yaratabilir. Belgelerin hukuka uygunluğu veya saklama yöntemi açık değilse, toplamadan önce uygulanacak hukuk ve mahkeme usulü incelenmelidir.

12. Resmi kaynaklar

Aşağıdaki 1. el resmi kaynaklar, 25 Temmuz 2026 itibarıyla bu yazının hukuki yapısını ve usullerini doğrulamanın başlangıç noktasıdır. Gerçekten harekete geçmeden önce değişiklikler, yetkili makamın en yeni rehberleri ve işe uygulanan metin yeniden doğrulanmalıdır.

1. Tayvan ulusal mevzuat veri tabanı: Medeni Kanun (民法)
2. Tayvan Adalet Bakanlığı: Medeni Kanun İngilizce metni
3. Tayvan ulusal mevzuat veri tabanı: Aile İşleri Kanunu (家事事件法)
4. Tayvan ulusal mevzuat veri tabanı: Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanununun 303. maddesi
5. Tayvan ulusal mevzuat veri tabanı: çekişmesiz aile işlerinde geçici tedbirlere ilişkin kurallar
6. Tayvan ulusal mevzuat veri tabanı: Nüfus Kanunu (戶籍法)
7. Tayvan İçişleri Bakanlığı Nüfus Dairesi: boşanma tescili rehberi
8. Tayvan ulusal mevzuat veri tabanı: yabancı unsurlu medeni ilişkilere uygulanacak hukuk kanunu (涉外民事法律適用法)
9. Tayvan Anayasa Mahkemesi: 112 yılı 4 sayılı karar (112年憲判字第4號)
10. Tayvan Anayasa Mahkemesi: 112 yılı 4 sayılı kararın İngilizce metni

13. İlgili rehberler

• Hangi işleri yürütürüz
• Çalışma kapsamı ve ücret nasıl belirlenir
• İletişim

---

Bu yazı, Tayvan’daki boşanma, uluslararası aile işleri, evlilik malvarlığı ve reşit olmayan çocuk kurumlarını genel olarak açıklamaya yönelik eğitim malzemesidir; bireysel bir işe ilişkin hukuki görüş değildir. Usul ve sonuç, yetkiye, kanunlar ihtilafına, yabancı kararların tanınmasına, evlilik ve nüfus durumuna, mal rejimine, çocuğa ilişkin mevcut anlaşma veya karara, olgulara ve delillere ve en yeni resmi düzenlemelere göre değişebilir. Tescil, kanun yolu, talep ve icra süreleri, harekete geçmeden önce her hakkın ve usulün tam başlangıç noktasına göre tek tek doğrulanmalıdır.

Avukat Wei Tseng (曾雋崴)