ताइवानमा कम्पनी अन्त्य गर्दा पुँजी र कम्पनी सम्पत्तिको उपचार कसरी गर्ने?

ताइवानमा कम्पनी स्थापनापछि गतिविधि अन्त्य गर्ने निर्णय हुँदा पहिलो प्रश्न प्रायः सुरुमा तिरिएको पुँजी (資本額) तुरुन्त शेयरधनी (股東) का खातामा पठाउन सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने नै हुन्छ। लगानी कम्पनी खातामा पसेपछि त्यो रकम कम्पनीको सम्पत्ति बन्छ। कम्पनी सम्पत्ति कम्पनीको हो, शेयरधनीको निजी सम्पत्ति होइन। कसैले कम्पनी पूरा धारण गरे पनि वा एकमात्र सञ्चालक (董事) भए पनि यो सिद्धान्त बदलिँदैन।

त्यसैले शेयरधनीले केवल पहिले लगानी गरेकै कारण कम्पनीको निक्षेप वा सम्पत्ति स्वतन्त्र रूपमा निकाल्न पाउँदैनन्। कम्पनीका नामका निक्षेप, प्राप्य, उपकरण, सवारी, अचल सम्पत्ति, जमानत र बौद्धिक सम्पत्ति अधिकार सबै कम्पनीका अधिकार र दायित्वको ढाँचामा उपचार हुनुपर्छ। उल्टो, कम्पनीको शेयरधनीप्रतिको वास्तविक ऋण छ भने सम्झौता, रकम पठाएको प्रमाण, खाताबही र संकल्पबाट अस्तित्व र भुक्तानीको आधार जाँच्नुपर्छ।

कम्पनी स्थायी रूपमा अन्त्य गर्ने विघटन (解散) र परिसमापन (清算), अस्तित्व कायम राखेर पुँजी घटाउने पुँजी कटौती (減資), सामान्य सञ्चालन खर्चको भुक्तानी, नाफामा आधारित लाभांश (股利) र कम्पनीले वास्तवमा वहन गरेको ऋणको भुक्तानी फरक कानुनी र कर श्रेणी हुन्। बाहिरबाट प्रत्येकमा रकम कम्पनी खाताबाट निस्कन सक्छ; तथापि आवश्यक संकल्प, लेनदार संरक्षण, प्रमाण, लेखा उपचार, स्रोत कटौती (扣繳) र घोषणा विधि उस्तै होइनन्।

केवल सञ्चालन रोक्नुले कानुनी व्यक्तित्व (法人格) वा घोषणा दायित्व समाप्त गर्दैन। स्थायी अन्त्य चुनिएको छ भने विघटन दर्ता (解散登記) र परिसमापन जोडेर कम्पनीका सम्झौता, प्राप्य, ऋण, कर र अवशिष्ट सम्पत्ति मिलाउनुपर्छ। अहिले नै पुनः सुरु गर्ने सम्भावना राख्नु छ भने गतिविधि स्थगन (停業) जाँच्न सकिन्छ; गतिविधि स्थगन कम्पनीको अस्तित्व अन्त्य गर्ने प्रक्रिया होइन।

यो लेख ताइवानी कम्पनी अन्त्य गर्दा प्रायः अलमलिने कुरा छुट्ट्याएर प्रस्तुत गर्छ: कम्पनी सम्पत्ति, तिरिएको शेयर रकम (股款), पुँजी कटौती, विघटन, परिसमापन, दिवालिया घोषणाको निवेदन (聲請宣告破產), अवशिष्ट सम्पत्ति वितरण (剩餘財產分配) र गतिविधि स्थगन। वास्तविक क्रम र कागजात कम्पनी रूप, विधान (章程), सम्पत्ति स्थिति, लेनदार, अनुमति, श्रम सम्बन्ध, विदेशी लगानी र रकम पठाउने संरचनाअनुसार फरक हुन सक्छन्; प्रत्येक चरणमा त्यसबेला उपलब्ध कागजातबाट निर्णय गर्नुपर्छ।

1. कम्पनी सम्पत्ति र शेयरधनी लगानी छुट्ट्याउनुपर्छ

कम्पनी स्थायी रूपमा अन्त्य गर्न सिद्धान्ततः विघटन दर्ता र परिसमापन गर्नुपर्छ; ऋण र करको उपचारपछि बाँकी अवशिष्ट सम्पत्ति शेयरधनीमा बाँडिन्छ। कम्पनी कायम राखेर लगानी फिर्ता गर्नु छ भने कम्पनी रूपअनुसार पुँजी कटौतीजस्तो विधिवत प्रक्रिया जाँच्नुपर्छ। सामान्य सञ्चालन खर्च, लाभांश र कम्पनीले वास्तवमा वहन गरेको ऋणको भुक्तानी प्रत्येकका छुट्टै कानुनी र कर आधार तथा प्रक्रिया माग्छन्।

पुँजी त्यो पुँजी मद हो जसले स्थापना वा पुँजी वृद्धि (增資) मा शेयरधनीले तिरेको रकम देखाउँछ। यो कम्पनी खाताको हालको बाँकीसँग सधैं मिल्दैन, र सञ्चालनमा आर्जन गरेको सम्पत्ति वा लिएको ऋण सबै पुँजी शब्दले बुझाउन सकिँदैन। अन्त्यका बेला लेखा पुँजी अंकभन्दा पर वास्तविक सम्पत्ति र ऋण, बाँकी प्राप्य र देय, कर, आकस्मिक ऋण र परिसमापन खर्च साथै हेर्नुपर्छ।

लगानी शेयरधनीलाई फिर्ता गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने तय गर्न पहिले कारोबारको कानुनी प्रकृति तय गर्नुपर्छ। सर्त फरक हुन्छन् यसमा भर परेर कि यो माल वा सेवाका लागि कम्पनी खर्च हो, पहिले नै विधिवत निर्धारित लाभांश हो, कम्पनीलाई दिएको ऋणको भुक्तानी हो, पुँजी घटाउने पुँजी कटौती हो, वा परिसमापनपछिको अवशिष्ट सम्पत्ति वितरण हो। केवल कारोबारको नाम बदल्नु वा खाताबहीमा खाता मनपरी जोड्नुले प्रकृति बदलिँदैन।

ताइवानी कम्पनी कानुन (公司法) को धारा 9, जहाँ तिर्नुपर्ने शेयर रकम वास्तवमा नतिरी पूरा तिरिएको देखाइएको होस्, वा दर्तापछि शेयर रकम शेयरधनीलाई फिर्ता दिइएको होस् वा निकाल्न दिइएको होस्, बढीमा 5 वर्षसम्मको दण्ड कैद, अल्पकालीन कैद (拘役) वा कम्तीमा TWD 500,000 (新臺幣) र बढीमा TWD 2,500,000 सम्मको फौजदारी जरिवाना (罰金) को व्यवस्था गर्छ। यो प्रावधान सामान्यतः कम्पनी कोषको विधिवत सामान्य प्रयोगलाई दण्ड दिँदैन।

यो प्रावधानलाई कम्पनी खाताबाट हुने सबै भुक्तानीसम्म नफैलाउनुहोस्। वास्तविक सञ्चालनका लागि भाडा, ज्याला, आपूर्तिको मूल्य वा करको भुक्तानीलाई काल्पनिक चुक्ताइ, जसमा शेयर रकम वास्तवमा तिरिएको छैन, र दर्तापछि शेयर रकम फिर्ता गर्नेबाट छुट्ट्याउनुपर्छ। तथापि सञ्चालन खर्चको शीर्षक लागे पनि वास्तविक प्रयोजन, सम्झौता पक्ष, प्रतिफल र निर्णय अधिकार स्पष्ट नभए कम्पनी कानुन, कर कानुन र लेखा सिद्धान्तअनुसार छुट्टै प्रश्न उठ्न सक्छन्।

परिसमापक (清算人) ले कम्पनी ऋण तिर्नुअघि कम्पनी सम्पत्ति शेयरधनीमा बाँडे भने कम्पनी कानुनको धारा 90 अनुसार बढीमा 1 वर्षको दण्ड कैद, अल्पकालीन कैद (拘役) वा बढीमा TWD 60,000 को फौजदारी जरिवाना हुन सक्छ।

परिसमापनमा शेयरधनीको लगानी फिर्ताभन्दा अघि लेनदार र करको उपचार आउँछ। शेयरधनीले कम्पनीविरुद्ध ऋण प्राप्य दाबी गरे पनि वास्तविक ऋण सम्झौता, कोष प्रवाह, ब्याज करार, लेखा प्रविष्टि र भुक्तानी क्रम जाँच्नुपर्छ। सम्बन्धित व्यक्ति (關係人) बीचको कारोबारमा सर्त र प्रमाण स्वतन्त्र तेस्रो पक्षसँगको कारोबारजस्तै बुझाउन सकिन्छ कि सकिँदैन पनि जाँच्नुपर्छ।

अन्य देवानी, फौजदारी र कर दायित्व कोष सञ्चालनको प्रयोजन, अधिकार, प्रमाण, लेखा उपचार र पक्षहरूको सम्बन्धजस्ता ठोस तथ्यमा भर पर्छन्। केवल कुनै कारोबार भएकै कारण विश्वासघात (背信) वा मिल्दो कसुर अवश्य बन्छ भन्नु हुँदैन; उल्टो, केवल आन्तरिक स्वीकृतिले सबै दायित्व हटाउँदैन। संकल्प, सम्झौता, कर गणना र घोषणा, बैंक सञ्चालन र खाताबही मिल्छन् कि मिल्दैनन्, कारोबार-कारोबार जाँच्नुपर्छ।

अभ्यासमा पहिले कम्पनीका नामका सम्पत्ति सूचीलाई शेयरधनीका निजी नामका सम्पत्तिबाट छुट्ट्याउनु, र कम्पनी तथा शेयरधनीबीचका प्राप्य-देयलाई छुट्टै तालिकामा मिलाउनु उपयोगी हुन्छ। कम्पनी कार्डबाट तिरिएको निजी खर्च, जिम्मेवार व्यक्ति (公司負責人) ले अग्रिम तिरेको कम्पनी खर्च, कम्पनीले शेयरधनीबाट सापटी लिएको रकम र शेयरधनीले कम्पनीबाट निकालेको रकम एउटै खातामा समायोजन भए कारोबारको आधार अस्पष्ट हुन सक्छ। प्रत्येक रकमको उत्पत्ति मिति, प्रयोजन, स्वीकृति दिने व्यक्ति, प्रमाण र कर उपचार एक-एक गरी जोड्नुपर्छ।

2. कम्पनीको स्थायी अन्त्यको प्रक्रिया

सीमित कम्पनी (有限公司) का लागि मतदान अधिकार (表決權) को 2/3 वा सोभन्दा बढी प्रतिनिधित्व गर्ने शेयरधनीको सहमति आवश्यक छ। शेयर कम्पनी (股份有限公司) मा जारी शेयर (已發行股份總數) को 2/3 वा सोभन्दा बढी प्रतिनिधित्व गर्ने शेयरधनी उपस्थित भई उपस्थितका मतको बहुमत सहमत भएमा मात्र सिद्धान्ततः सभाले निर्णय गर्छ। सार्वजनिक निर्गम कम्पनी (公開發行公司) ले यो उपस्थिति सर्त पूरा नगरे, जारी शेयरको बहुमत प्रतिनिधित्व गर्ने शेयरधनी उपस्थित भई उपस्थितका मतको 2/3 वा सोभन्दा बढी सहमत भए निर्णय हुन सक्छ। विधानले अझ कडा सर्त तोक्न सक्छ। विघटन दर्ता विघटनपछि 15 दिनभित्र निवेदन गर्नुपर्छ।

विघटन त्यो कानुनी प्रक्रिया हो जसले कम्पनीको सामान्य सञ्चालन अन्त्य गरी परिसमापन चरणमा लैजान्छ; परिसमापन त्यसपछि कम्पनीका बाँकी काम र सम्पत्ति सम्बन्ध मिलाउने प्रक्रिया हो। केवल विघटन दर्ता पूरा हुनुले सबै ऋण समाप्त गर्दैन र कम्पनी सम्पत्तिलाई स्वतः शेयरधनी सम्पत्ति बनाउँदैन। परिसमापकले कम्पनीका अधिकार र दायित्व जाँच्छ, लेनदारको रक्षा गर्छ, र ऋण तथा करको उपचारपछि मात्र वितरणयोग्य सम्पत्ति आँक्छ।

तलको क्रम सामान्य जाँच ढाँचा हो। वास्तविक बुझाउने निकाय, कागजात, प्रकाशन वा सूचना, कर उपचार र अदालत प्रतिवेदन कम्पनी प्रकार, विघटन कारण र विशेष तथ्यअनुसार जाँच्नुपर्छ।

1. अन्त्यअघि स्थिति जाँच्नुहोस्। विधान र शेयरधनी सूची, नवीनतम दर्ता उल्लेख, खाताबही, खाता र कर घोषणा कागजात प्राप्त गर्नुहोस्। चलिरहेका सम्झौता, कर्मचारी, भाडा, अनुमति, सम्पत्ति, ऋण, जमानत, कर, मुद्दा र कार्यान्वयन मामिला तथा बैंक खाताको सूची बनाउनुहोस्। कम्पनी विदेशी लगानी स्वीकृतिपछि स्थापित भएको हो भने लगानी संरचना, शेयरधनीका रकम पठाउने माध्यम तथा विदेश पठाउन चाहिने बैंक र मुद्रा कागजात साथै जाँच्नुहोस्। अन्त्य संकल्पअघि सम्झौता अन्त्य खर्च, श्रम सम्बन्ध मिलाउने चरण, सम्पत्ति हस्तान्तरणका सीमा र धितो प्रयोगको सम्भावना गन्नुहोस् ताकि परिसमापन साधन यथार्थ रूपमा गणना होस्।

2. कम्पनी रूपअनुकूल विघटन संकल्प अपनाउनुहोस्। सीमित कम्पनीका लागि कम्पनी कानुनको धारा 113 अनुसार मतदान अधिकारको 2/3 वा सोभन्दा बढी प्रतिनिधित्व गर्ने शेयरधनीको सहमति आवश्यक छ। शेयर कम्पनीका लागि कम्पनी कानुनको धारा 316 अनुसार जारी शेयरको 2/3 वा सोभन्दा बढी प्रतिनिधित्व गर्ने शेयरधनी उपस्थित भई उपस्थितका मतको बहुमत सहमत भएमा मात्र सिद्धान्ततः सभाले निर्णय गर्छ। सार्वजनिक निर्गम कम्पनीले यो उपस्थिति सर्त पूरा नगरे, जारी शेयरको बहुमत प्रतिनिधित्व गर्ने शेयरधनी उपस्थित भई उपस्थितका मतको 2/3 वा सोभन्दा बढी सहमत भए निर्णय हुन सक्छ। विधानले उपस्थिति शेयर वा मतमा अझ कडा सर्त तोके विधान पनि मान्नुपर्छ। आह्वान, मतदान अधिकारको प्रयोग, कार्यवृत्त र हित द्वन्द्व छुट्टै जाँचिन्छन्।

3. समयसीमाभित्र विघटनका लागि संशोधन दर्ता निवेदन गर्नुहोस्। कम्पनी दर्ता विनियम (公司登記辦法) को धारा 4 अनुसार, कम्पनी दर्ता उल्लेख बदलिए सिद्धान्ततः परिवर्तनपछि 15 दिनभित्र संशोधन दर्ता (變更登記) निवेदन गर्नुपर्छ। त्यसैले विघटनपछि 15 दिनभित्र कम्पनी रूप र विघटन कारणअनुकूल विघटन संशोधन दर्ता तयार पार्नुहोस्। निवेदन, संकल्प कागजात, परिसमापकसम्बन्धी विवरण र अन्य संलग्नक आवश्यक छन् भने हालका फारम र सक्षम निकायका आवश्यकताअनुसार जाँच्नुपर्छ। विघटन दर्ता, कर दर्ता (稅籍) को क्रम, व्यवसाय कर (營業稅) प्रक्रिया र अनुमतिको खारेजी वा फिर्ता सक्षम निकाय र कानुनी प्रभावअनुसार फरक हुन सक्छन्; तिनीहरूलाई एक घोषणाबाट पूरा नमान्नुहोस्।

4. विघटनका बेला अवधिको समापन घोषणा बुझाउनुहोस्। नाफा कमाउने उद्यम आयकर (營利事業所得稅) का लागि अवधि समापन घोषणा (決算申報) सक्षम निकायले विघटन स्वीकृति दिएको दिनदेखि 45 दिनभित्र बुझाउनुपर्छ। घोषणा अवधि, स्वीकृति दिनको अर्थ र गणना विधि सम्बन्धित स्वीकृति लिखत र लागू प्रावधानबाट जाँच्नुपर्छ। आधिकारिक कर निर्देशनअनुसार समयसीमा सक्षम निकायको स्वीकृति पत्र पठाएको दिनको भोलिपल्टदेखि गनिन्छ। तथापि प्राप्त लिखतको प्रकार र विघटन कारणअनुसार गणना सुरु हुने वास्तविक मिति फेरि जाँच्नुपर्छ। घोषणाअघि विघटन दिनसम्मको आय र खर्च, सम्पत्ति बेचेर हुने नाफा वा नोक्सान, अझै नतिरिएको खर्च, स्रोत कटौती र तिरिएको कर रकम खाताबहीमा लेख्नुपर्छ।

5. परिसमापक नियुक्त गर्नुहोस् र अदालत तथा लेनदारसम्बन्धी प्रक्रिया चलाउनुहोस्। विधान वा शेयरधनी संकल्पअनुसार परिसमापक नियुक्तिपछि, वा वैधानिक परिसमापक पुष्टि गरेपछि, अदालतसमक्ष आवश्यक घोषणा गर्नुपर्छ। परिसमापक सम्पत्ति सूची र तुलन पत्र (財產目錄及資產負債表) बनाउँछ, कम्पनीका विद्यमान काम टुङ्ग्याउँछ, अझै नपाएको प्राप्य उठाउँछ र सम्पत्तिको संरक्षण तथा वसूलीको विधि तय गर्छ। साथै ऋण र कर तिर्छ र आवश्यक सूचना, प्रकाशन तथा लेनदार संरक्षण प्रक्रिया (債權人保護程序) चलाउँछ। श्रम सम्बन्धबाट ऋण, जस्तै ज्याला र सेवा अन्त्य गर्दा दिइने वैधानिक भत्ता (資遣費), धितोयुक्त ऋण, कर ऋण र सामान्य ऋणको अस्तित्व तथा उपचार क्रम सम्बन्धित कानुन र तथ्यअनुसार जाँच्नुपर्छ।

6. वितरणयोग्य अवशिष्ट सम्पत्ति तय गर्नुहोस्। केवल लेखा नगद नहेर्नुहोस्; बाँकी प्राप्यको वसूली योग्यता, हस्तान्तरण खर्च, कर, मुद्दाको जोखिम र परिसमापन खर्च समावेश गर्नुहोस्। ऋण र करको पूर्ण उपचारपछि बाँकी अवशिष्ट सम्पत्ति मात्र लागू प्रावधान, विधान र हिस्सा सम्बन्धअनुसार शेयरधनीमा बाँड्न सकिन्छ। अवशिष्ट सम्पत्ति तिरिएको पुँजीभन्दा फरक अवधारणा हो; सुरुमा दिएको रकम समानुपातिक रूपमा फर्कन्छ भनी नमान्नुहोस्। वितरण रकमको कर प्रकृति, शेयरधनीअनुसार बाँडफाँड, विदेशी शेयरधनीलाई रकम पठाउने कागजात र मुद्रा प्रक्रिया वितरणअघि जाँच्नुपर्छ।

7. परिसमापन टुङ्ग्याउनुहोस् र अन्तिम घोषणा बुझाउनुहोस्। परिसमापन सकिएको दिनदेखि 30 दिनभित्र परिसमापन आय (清算所得申報) घोषणा गर्नुपर्छ र परिसमापन सकिएपछि आवश्यक प्रतिवेदन अदालतमा प्रस्तुत गर्नुपर्छ। परिसमापनका बेला आय र खर्च, सम्पत्ति बेचेर हुने नाफा वा नोक्सान, तिरिएको कर रकम, ऋण भुक्तानी र अवशिष्ट सम्पत्ति वितरण खाताबही र प्रमाणसँग मिल्नुपर्छ। बैंक खाता बन्द गर्ने, छाप र कागजातको संरक्षण, कर र लेखा बहीको वैधानिक संरक्षण तथा अनुमति र सम्झौताको अन्तिम स्थिति साथै जाँचिन्छ। परिसमापन सकिएको कानुनी प्रभाव र कानुनी व्यक्तित्व लोप हुने समय बुझाइएका कागजात र लागू प्रक्रियाबाट जाँच्नुपर्छ।

सबै कम्पनीमा उही कागजात र उही क्रम लागू हुँदैनन्। गाभ्ने, विभाजन वा दिवालियाबाट हुने विघटन सामान्यतः परिसमापनबाट मुक्त हुन सक्छ। उल्टो, स्वैच्छिक विघटनमा पनि अधुरा मुद्दा, दीर्घ प्राप्य, अचल सम्पत्ति, धितो, कर्मचारी, कर बाँकी वा जटिल विदेशी लगानी संरचनाले अन्य प्रक्रिया माग्न सक्छन्। परिसमापनका लागि चाहिने समय यस्ता तथ्यमा भर पर्छ; निश्चित अवधि मानेर निर्णय गर्नु हुँदैन।

विघटनअघि वा पछि कम्पनी सम्पत्ति हस्तान्तरण गर्दा प्रतिफल र मूल्यको उपयुक्तता, सञ्चालक र शेयरधनीसँगको हित सम्बन्ध, आवश्यक आन्तरिक स्वीकृति र कर परिणाम जाँच्नुपर्छ। विशेष गरी सम्बन्धित व्यक्तिलाई सम्पत्ति सार्ने वा प्राप्य माफ गर्ने कारोबारको कम्पनी र लेनदारमा प्रभाव छुट्टै जाँच्नुपर्छ। मूल्य प्राप्तिदेखि खाताबही प्रविष्टि र कर घोषणासम्म निरन्तर व्यवस्थापन आवश्यक छ।

3. सम्पत्ति अपर्याप्तता वा भुक्तानी अक्षमताको अवस्थामा

विघटनपछिको परिसमापन केवल कम्पनी सम्पत्ति ऋणभन्दा बढी हुँदा मात्र सम्भव प्रक्रिया होइन। कम्पनी कानुनको धारा 89 अनुसार, कम्पनी सम्पत्ति ऋण तिर्न पर्याप्त नभए परिसमापकले ढिलाइ नगरी दिवालिया घोषणा निवेदन गर्नुपर्छ। सम्पत्ति अपर्याप्तता (資不抵債), भुक्तानी अक्षमता (無力清償), धितो, कर ऋण र लेनदार सङ्ख्या जाँचेर, मुद्दा-मुद्दा तय गर्नुपर्छ कि सामान्य परिसमापन जारी रहन सक्छ कि सक्दैन।

सम्पत्ति स्थिति स्पष्ट छैन भने शेयरधनीलाई मिल्ने रकम पहिले नगन्नुहोस्। खाताबही, प्राप्य-देय, धितो र नतिरिएको करको पुष्टि शेयरधनी वितरणभन्दा अघि आउँछ। नवीनतम खाताका अतिरिक्त, वित्तीय विवरणको मितिपछि उत्पन्न ऋण, जमानत ऋण, मुद्दाका दाबी, कर्मचारीसँग जोडिएको रकम, कर जाँचको सम्भावना र सम्पत्तिको वास्तविक हस्तान्तरण मूल्य समावेश गर्नुपर्छ।

सम्पत्ति अपर्याप्तता सामान्यतः सम्पत्ति र देयको तुलना भएको सम्पत्ति स्थितिको प्रश्न हो; भुक्तानी अक्षमता देय ऋण तिर्न सकिने सम्भावनासँग सम्बन्धित छ। खाताबहीले धेरै सम्पत्ति देखाए पनि, ती तुरुन्त नगद नबन्न सक्ने वा तिनमा धितो लागेको हो भने तिर्ने क्षमता फरक आँकिन सक्छ। उल्टो, केवल संक्रमणकालीन नगद कमीबाट सबै मुद्दामा उही प्रक्रिया लागू हुन्छ भनी ननिकाल्नुहोस्।

परिसमापकले कम्पनी सम्पत्ति ऋण तिर्न पर्याप्त छैन भनी चिने भने कम्पनी कानुनका दायित्व जाँच्नुपर्छ। यस चरणमा केवल केही लेनदार वा शेयरधनीलाई भुक्तानी गर्नु अन्य लेनदारको हित र प्रक्रियागत समानतालाई हानि पुर्‍याउन सक्छ। धितो अधिकार, कर प्राप्य र ज्यालाजस्ता दाबीका प्रकार र क्रम प्रत्येक लागू कानुनअनुसार जाँच्नुपर्छ; पहिले भइसकेका भुक्तानी आधार र मितिअनुसार लेख्नुपर्छ।

दिवालिया घोषणा निवेदन गर्ने हो कि होइन, यो केवल सरल सूत्र वा पुराना निर्देशनमा देखिने धेरै सर्तबाट तय गर्नु हुँदैन। मूल कुरा कम्पनी सम्पत्ति ऋण तिर्न पर्याप्त छ कि छैन, देय मिति र भुक्तानी प्रवाह कस्तो छ, धितो र प्राथमिक दाबी के हुन्, र परिसमापकले यो कहिले जान्यो भन्ने वास्तविक कागजातबाट तय गर्नु हो। कम्पनीले धारण गरेको प्राप्यको वसूली योग्यता र सम्पत्ति हस्तान्तरण खर्च नाममात्रको अंक होइन, यथार्थ मूल्यबाट जाँच्नुपर्छ।

शेयरधनी वा व्यवस्थापनले कम्पनीमा कोष हाल्ने वा ऋण मिलाउने चाहे, विधि र प्रभाव कागजातमा राख्नुपर्छ। नयाँ ऋण, पुँजी वृद्धि, ऋण माफी वा लेनदारसँगको करारले फरक लेखा र कर परिणाम दिन सक्छन्। यस्ता उपायले पहिले भएको भुक्तानी अक्षमता सुल्झाउँछन्, अन्य लेनदारका अधिकार खोस्दैनन्, र त्यसपछि सामान्य परिसमापन जारी रहन सक्छ भन्ने पनि सँगै तय गर्नुपर्छ।

4. कम्पनी कायम राख्दा पुँजी कटौती

गतिविधि आफैं जारी रहने तर आवश्यक पुँजी घटेको वा पुँजी संरचना मिलाउनुपर्ने भए, कम्पनीको अस्तित्व कायम राखेर लगानीको भाग फिर्ता गर्ने विधिवत प्रक्रियाका रूपमा पुँजी कटौती जाँच्न सकिन्छ। तथापि पुँजी कटौती शेयरधनीको अनौपचारिक निकासी साधन होइन जसबाट उनीहरू जुनसुकै बेला कम्पनी निक्षेप लिऊन्, र सधैं सम्भव पनि होइन। सम्पत्ति स्थिति र कम्पनी रूप, पुँजी कटौतीको प्रयोजन, विधान र लेनदारमा प्रभाव पहिले जाँच्नुपर्छ।

पुँजी कटौती कम्पनी कानुनको त्यो प्रक्रिया हो जसले कम्पनीको पुँजी रकम बदल्छ। यो बैंकबाट रकम पठाएर खाताबहीमा पुँजी मद घटाउने मात्रले पूरा हुँदैन। कम्पनी रूपअनुकूल संकल्प, लेनदार संरक्षण, पुँजी जाँच र लेखा उपचार, विदेशी लगानी, कर, रकम पठाउने र संशोधन दर्ता सबै जाँच्नुपर्छ। आवश्यक संकल्प गणपूरक, प्रकाशन र सूचना, आपत्ति प्रक्रिया र बुझाउने कागजात सीमित कम्पनी, शेयर कम्पनी र सम्बन्धित संरचनाअनुसार फरक हुन सक्छन्।

पुँजी कटौती जाँच्दा फिर्ता गरिने रकम केबाट पोषित छ भन्ने पनि हेर्नुपर्छ। कम्पनीसँग नगद भए पनि ज्याला, कर, आपूर्ति मूल्य, ऋण, जमानत र अपेक्षित सञ्चालन खर्च तिरेपछि गतिविधि जारी रहनुपर्छ। पुँजी कटौतीले लेनदार संरक्षण कमजोर पार्छ वा ऋण पालना कठिन बनाउँछ भने प्रक्रिया र सञ्चालकले गरेको निर्णयको जिम्मेवारी अझ नजिकबाट जाँच्नुपर्छ।

विदेशी शेयरधनी भएका कम्पनीमा लगानी स्वीकृति वा घोषणाको विषय, शेयरधनी सूची र पुँजी रकममा परिवर्तन तथा मुद्रा र बैंकबाट रकम पठाउने कागजात मिल्नुपर्छ। पुँजी कटौती रकम विदेश पठाउनु संकल्पले पूरा हुँदैन; बैंकले माग्ने दर्ता कागजात, लगानीसम्बन्धी लिखत, कर कागजात र कोषको प्रकृतिको स्पष्टीकरण तयार पार्नुपर्ने हुन सक्छ। विनिमय दर र पठाउने समयअनुसार लेखा अन्तर खाताबहीमा लेख्नुपर्छ।

पुँजी कटौतीका कारण शेयरधनीले पाएको रकममा कर केवल लगानी पुँजी फिर्ताको नामबाट तय हुँदैन। कम्पनीको पुँजी संरचना, पुँजी कटौतीको विधि, शेयरधनीको प्राप्ति लागत, वितरित रकमको प्रकृति र निवास देशमा कर साथै जाँच्नुपर्छ। स्रोत कटौती, घोषणा, विदेशमा तिरिएको कर र सम्बन्धित सम्झौताको लागूता प्रत्येक शेयरधनी र कारोबार संरचनाअनुसार जाँच्नुपर्छ।

सामान्य सञ्चालन खर्च पुँजी कटौतीभन्दा फरक छन्। कम्पनीले वास्तवमा आवश्यक माल वा सेवा पाएर पर्याप्त पारिश्रमिक तिरे सम्झौता, कारोबारको विवरण, कर प्रमाण र भुक्तानी अधिकार आधार हुन्। आपूर्तिकर्ता शेयरधनी वा सञ्चालक हो भने कारोबारको आवश्यकता र मूल्य, हित सम्बन्धको स्वीकृति र खर्च मान्यताका सर्त थप जाँच्नुपर्छ।

लाभांश पनि पुँजी कटौती र परिसमापनपछिको वितरणभन्दा फरक छन्। लाभांश वितरणयोग्य नाफा, वित्तीय कागजात र कम्पनी रूपअनुसार आवश्यक संकल्प मान्छन्; शेयरधनीअनुसार भुक्तानी, स्रोत कटौती र घोषणा त्यसपछि आउन सक्छन्। केवल कम्पनी खातामा नगद हुनुले वितरणयोग्य नाफा देखाउँदैन; सञ्चित घाटा (累積虧損), वैधानिक जगेडा (法定盈餘公積) र अवितरित नाफा (未分配盈餘) जाँच्नुपर्छ।

कम्पनीले वास्तवमा वहन गरेको ऋणको भुक्तानी पनि छुट्टै कारोबार हो। शेयरधनीले कम्पनीलाई रकम सापटी दिएका छन् भने सम्झौता टुङ्ग्याएको समय, मूलधन पठाएको, ब्याज, परिपक्वता, प्रविष्टि र वास्तविक प्रयोग जाँच्नुपर्छ। भुक्तानी चरणमा ब्याज स्रोत कटौती वा सम्बन्धित व्यक्तिका कारोबारका प्रश्न जाँच्नुपर्छ; पछि लगानीलाई ऋणका रूपमा पुनर्वर्गीकरण गर्नबाट बच्नुपर्छ।

अन्ततः पुँजी कटौती, खर्च, लाभांश र ऋण भुक्तानी प्रत्येकलाई सम्झौता, संकल्प, प्रमाण, स्रोत कटौतीजस्ता आफ्नै आधार चाहिन्छ। भुक्तानी उही दिन उही शेयरधनीलाई भए पनि कानुनी प्रकृति र कर उपचार कारोबारअनुसार छुट्टै लेख्नुपर्छ। कम्पनीको अस्तित्व मानिएको हो भने सञ्चालक मण्डल (董事會) वा शेयरधनीका निर्णय कागजातमा भुक्तानीपछि पनि सामान्य सञ्चालन र ऋण तिर्न सम्भव रहन्छ भनी लेख्नुपर्छ।

5. तुरुन्त अन्त्य नहुँदा गतिविधि स्थगन

1 महिना वा सोभन्दा बढी गतिविधि स्थगित गर्ने कम्पनीले स्थगनअघि वा स्थगन सुरु भएको 15 दिनभित्र गतिविधि स्थगन दर्ता (停業登記) निवेदन गर्नुपर्छ (व्यवसाय कर कानुनअनुसार कर निकायमा पहिले नै घोषणा र अनुमोदन (核備) भएको स्थगन — कम्पनी दर्ता विनियम (公司登記辦法) को धारा 3 को उपधारा 1 को परन्तुक (但書) — यो दर्ता माग्दैन); 1 पटकको स्थगन अवधि 1 वर्षभन्दा बढी हुन सक्दैन। तथापि स्थगन भएको वर्षमा पनि वार्षिक आयकर घोषणा (年度所得稅結算申報) को दायित्व रहन्छ, त्यसैले कर घोषणा एकनासले हट्दैनन्। करको प्रकार, धारण गरेको सम्पत्ति, कर्मचारी र अन्य परिस्थितिअनुसार दायित्व एक-एक गरी जाँच्नुपर्छ।

गतिविधि स्थगन निश्चित अवधिका लागि सञ्चालन रोक्ने चयन हो, कानुनी व्यक्तित्व कायम राख्दै। पुनः सुरुको सम्भावना जाँचिँदै छ वा सम्झौता र सम्पत्तिको क्रमलाई समय चाहिन्छ भने मात्र यसको प्रयोग हुन सक्छ; यसले कम्पनीको लोप वा विद्यमान अधिकार र दायित्वको समग्र क्रम ल्याउँदैन। स्थगनको सुरु र योजनाबद्ध अन्त्य तय गर्नुपर्छ; कम्पनी दर्ता र व्यवसाय करसम्बन्धी घोषणा आवश्यक छन् भने हालको स्थितिअनुसार जाँच्नुपर्छ।

गतिविधि स्थगनका बेला पनि मुख्यालय, जिम्मेवार व्यक्ति, विधान र पुँजी रकमजस्ता दर्ता उल्लेख बदलिए आवश्यक संशोधन दर्ता गर्नुपर्छ। हुलाक र निकाय सूचना पाउन सक्ने ठेगाना र जिम्मेवार व्यक्ति कायम राख्नुपर्छ; शेयरधनी वा अङ्ग सदस्यमा परिवर्तन वा पुँजी परिवर्तनमा सम्बन्धित प्रक्रिया मान्नुपर्छ। गतिविधि नभएकै कारण दर्ता उल्लेखलाई वास्तविक स्थितिबाट फरक नछोड्नुहोस्।

सवारी वा भवनजस्ता सम्पत्ति छन् भने स्थानीय कर, व्यवस्थापन शुल्क र बीमा प्रिमियमजस्ता छुट्टै भार जारी रहन सक्छन्। भाडामा अचल सम्पत्ति, मेसिन, मौज्दात वा बौद्धिक सम्पत्ति अधिकार धारण गरिएका छन् भने राख्ने, मूल्यह्रास, भाडा र हस्तान्तरणबाट लेखा र कर प्रश्न रहन्छन्। शेयरधनीले सम्पत्ति निजी रूपमा प्रयोग वा राखे कम्पनी र निजी व्यक्तिका अधिकार सम्बन्ध तथा खर्च वहन लिखित रूपमा छुट्ट्याउनुपर्छ।

सम्झौता, कर्मचारी, अनुमति, बैंक खाता र बही संरक्षणसम्बन्धी निरन्तर दायित्व पनि जाँच्नुपर्छ। गतिविधि स्थगनअघि वाणिज्य सम्झौता अन्त्य गर्ने कि कायम राख्ने, श्रम सम्बन्ध कसरी विधिवत मिलाउने, र उद्योग-विशेष अनुमति कायम राख्ने सर्त तथा नवीकरण समयसीमा के-के हुन् भन्ने तय गर्नुपर्छ। बैंक खाता र करको विद्युतीय अभिलेख कसले व्यवस्थापन गर्छ भन्ने तय गर्नुहोस्, र वैधानिक अवधिका लागि बही तथा प्रमाणको संरक्षण संयन्त्र बनाउनुहोस्।

कर घोषणालाई केवल गतिविधि स्थगन दर्ताबाट सबै सकिए भनी नमान्नुहोस्। स्थगन भएको वर्षमा वार्षिक आयकर घोषणाको दायित्व रहन्छ; स्थगनअघि र पछिका कारोबार, सम्पत्ति धारण वा हस्तान्तरण, स्रोत कटौती, कर्मचारी र क्षेत्रअनुसार अन्य घोषणा वा भुक्तानी रहन सक्छन्। कम्पनीमा वास्तवमा बिक्री नहुनु यो निष्कर्ष होइन कि कुनै कर प्रकारमा घोषणा दायित्व छैन; सक्षम कर निकायमा दर्ता स्थिति र घोषणा मद प्रत्येक जाँच्नुपर्छ।

गतिविधि स्थगन सकिनुअघि गतिविधि फेरि सुरु गर्ने, स्थगनका सर्त फेरि जाँच्ने, वा स्थायी अन्त्यतिर जाने भन्ने तय गर्नुपर्छ। पुनः सुरु गर्दा पुनः सुरु दर्ता (復業登記) तथा कर र अनुमति स्थिति जाँच्नुपर्छ; अन्त्य गर्दा त्यसबेला उपलब्ध सम्पत्ति र ऋण कागजातका आधारमा विघटन र परिसमापन तयार पार्नुपर्छ। कम्पनीलाई अन्तिम रूपमा अन्त्य गर्नु छ भने गतिविधि स्थगन विघटन र परिसमापनको विकल्प होइन।

गतिविधि स्थगन जति लामो चल्छ, पछिको अन्त्य प्रक्रिया जिम्मेवार व्यक्तिको परिवर्तन, कागजातको हानि, ठेगाना परिवर्तनको घोषणा नहुनु वा अन्य कर्तव्य नपुर्‍याइबाट उति जटिल हुन सक्छ। दर्ता रजिस्टर, कर दर्ता, बैंक खाता, सम्झौता, सम्पत्ति, प्राप्य-देय तथा घोषणा इतिहास नियमित जाँच्नुपर्छ; पुनः सुरु गर्ने सम्भावना सकिएको छ भने कम्पनीको वास्तविक स्थितिअनुकूल अन्त्य प्रक्रिया जाँच्नुपर्छ।

आधिकारिक स्रोत

1. ताइवानी कम्पनी कानुन
2. ताइवान आर्थिक मामिला मन्त्रालय (經濟部) को कम्पनी दर्ता विनियम
3. ताइवान वित्त मन्त्रालय (財政部) को अवधि समापन, परिसमापन र गतिविधि स्थगनसम्बन्धी कर निर्देशन
4. ताइवान आर्थिक मामिला मन्त्रालयको गतिविधि स्थगन निवेदन समयसीमासम्बन्धी निर्देशन

सम्बन्धित निर्देशन

1. हामी कुन विषयमा काम गर्छौं
2. ताइवानमा कम्पनी स्थापनाका मूल कुरा
3. सम्पर्क

---

यो लेख ताइवानी कम्पनीको अन्त्य र कम्पनी सम्पत्तिको उपचारमा सामान्य कानुनी जानकारी र शैक्षिक सामग्री हो; यो कुनै निर्धारित मुद्दामा कानुनी राय होइन। विघटन, परिसमापन, पुँजी कटौती र गतिविधि स्थगनको उपयुक्त प्रक्रिया तथा कर घोषणा कम्पनी रूप, विधान, सम्पत्ति स्थिति, लेनदार, विदेशी लगानी र विशेष कारोबारअनुसार फरक हुन सक्छ; वास्तविक संकल्प वा कोष सञ्चालनअघि सम्बन्धित मुद्दा छुट्टै जाँच्नुपर्छ।

अधिवक्ता Wei Tseng (曾雋崴)