Diborsiyo sa asawang Taiwanese: plano sa pag-aalaga ng anak sa dalawang bansa

May pamilya ka sa Pilipinas na handang tumulong sa pag-aalaga. Pero kailangan ding maplano ang paaralan, ang pagpapatingin sa doktor at ang pakikipagkita ng anak sa magulang na maiiwan sa Taiwan, dahil mababago ng paglipat ang araw-araw niyang buhay. Bago pumili ng petsa, alamin din kung sino ang may kapangyarihang magpasya sa tirahan niya (custody o parental authority) at anong pahintulot o utos ang kailangan.

Sino ang makakasama ng anak pagkagaling sa klase?

Halimbawa lamang, handang tumulong ang lolo at lola ngunit nagtatrabaho pa sila sa oras ng uwian. Kailangan pa rin ng taong susundo at makakasama ng bata hanggang makauwi sila. Mas malinaw ang tulong ng pamilya kapag may tiyak na tao at oras, hindi lamang pangakong may bahay at mga kamag-anak sa Pilipinas.

Ang kasalukuyang paghahatid sa paaralan, pagpapatingin sa doktor, paghahanda ng pagkain at pag-aalaga habang nagtatrabaho ang magulang ay nagpapakita kung anong pangangalaga at gawain ang dapat maipagpatuloy. Kung magbabago ang wika sa paaralan, maaaring mangailangan ang bata ng tulong sa pag-aaral. Kung may nagpapatuloy na paggamot, mahalaga ang paglipat ng medical records. Kung wala pang susundo sa bata o mag-aalaga habang nagtatrabaho ka, ilahad iyon upang makahanap ng maaasahang kaayusan. Kapag tinatanong ang bata tungkol sa nais niyang kaayusan, pakinggan ang sariling sagot niya. Huwag siyang turuang sumagot ayon sa gusto mo o piliting tumanggi sa pakikipagkita sa kabilang magulang; ang panganib sa kaligtasan ay tatalakayin nang hiwalay sa ibaba.

Kung batas ng Taiwan ang naaangkop, tinatalakay ng Articles 1055 at 1055-1 ang karapatan at tungkulin sa menor de edad na anak, ang pakikipagkita (visitation) at ang pinakamabuting interes niya. Sa Article 1055-1, tinitingnan ng hukuman ang lahat ng kalagayan, kabilang ang edad, kasarian, bilang at kalusugan ng mga anak; ang kagustuhan ng bata at ang pangangailangan ng kanyang pag-unlad; ang edad, trabaho, pag-uugali, kalusugan, kakayahang pinansiyal at pamumuhay ng bawat magulang; ang kahandaan at saloobin ng magulang sa pag-aalaga at pagpapalaki; ang ugnayang emosyonal ng bata sa mga magulang at sa iba pang kasama niya sa bahay; kung hinahadlangan ng isang magulang ang kabilang magulang sa pagganap ng mga karapatan at tungkulin nito sa anak; at ang tradisyon, kultura at pagpapahalaga ng pangkat-etniko. Isa lamang sa mga salik ang kakayahang pinansiyal ng magulang; tinitingnan ng hukuman ang kabuuang kalagayan. Hindi rin awtomatikong napagpapasyahan ang usapin sa anak batay sa kung sino ang may kasalanan sa pagkasira ng pagsasama. Nasa Civil Code ng Taiwan ang teksto ng mga probisyong ito.

Pangunahing tagapag-alaga at kapangyarihang maglipat

Maaaring ikaw ang araw-araw na nag-aalaga sa anak, pero hindi ibig sabihin na ikaw lamang ang may legal na custody o parental authority. At kahit ikaw lamang ang may hawak nito, kailangan mo pa ring alamin ang mga kondisyon ng paglipat sa ibang bansa. Maaaring may itinakda sa kasunduan o utos ng hukuman tungkol sa tirahan o paglalakbay. Mahalaga rin ang nasyonalidad, pasaporte, tirahan at paaralan ng anak, at kalagayan ng anumang kasong nagpapatuloy.

Dapat munang matukoy kung aling hukuman ang may kapangyarihang humawak ng usapin at kung aling batas ang naaangkop. Kung may kasunduan o desisyon, mahalaga kung may bisa ito at kung maaari itong ipatupad sa mga bansang sangkot. May paliwanag sa Q&A tungkol sa diborsiyo sa Taiwan at sa gabay tungkol sa mana at karapatan sa anak. Hangga’t hindi pa malinaw kaninong pahintulot ang kailangan at anong limitasyon ang umiiral, huwag munang ilipat ang anak para lang mabago ang sitwasyon habang hindi pa naaayos ang alitan. Kung may karahasan o agarang panganib, kaligtasan at mga hakbang sa proteksiyon ang dapat unang talakayin.

Pakikipagkita na kayang isagawa ng dalawang panig

Ang “puwedeng makipagkita sa bakasyon” ay kulang pa para makapagplano ng tiket at bakasyon sa trabaho. Kailangan ang tagal ng pagbisita, araw ng pagbabalik, lugar ng pagsundo at kasama sa biyahe. Para sa tawag, mahalagang gumamit ng malinaw na lokal na oras na bagay sa klase at pahinga ng anak.

Maaaring pag-usapan ang mga sumusunod, kasama ang mga puntong hindi pa napagkakasunduan:

• Oras ng tawag sa bawat lugar at alternatibong oras.
• Bakasyon sa paaralan, tagal ng pagbisita at petsa ng pagbabalik.
• Lugar ng pagsundo, kasama sa biyahe, dokumento at gastos.
• Abiso kung may sakit o kanseladong flight at pagbabago ng plano.
• Pagbabahagi ng impormasyon sa paaralan at kalusugan.
• Mga pahintulot, utos o usaping legal na kailangan pang linawin.

Bago lagdaan ang planong ito, alamin kung alin sa mga pangako ang magiging obligasyong legal at paano maipapatupad ang mga iyon. Kung may panganib sa kaligtasan, maaaring kailanganin ang ibang paraan ng pakikipagkita. Ang pagpapatupad sa ibang bansa ay nakasalalay rin sa mga tuntunin ng recognition at enforcement doon. At gaano man kaayos ang plano, kailangan pa rin ang legal na kapangyarihan o pahintulot para sa paglipat.

Suporta sa anak at paghahati ng ari-arian

Ang listahan ng gastos sa paaralan, kalusugan at pang-araw-araw na buhay ay tumutulong ipaliwanag ang kailangan ng bata. Mula rito, maaaring pag-usapan kung ano ang kasama sa regular na suporta at aling malaking gastusin ang paghahatian nang hiwalay. Dapat malinaw kung piso o Taiwan dollar ang bayad, kailan ito matatanggap at sino ang sasagot sa transfer fee. Nakaaapekto ang mga ito sa perang magagamit para sa anak.

Kapag isinama ang suporta sa kabuuang halagang napagkasunduan sa paghahati ng ari-arian ng mag-asawa, maaaring lumabo kung para saan ang pera. Ang batas na naaangkop, pangangailangan ng anak at kakayahang pinansiyal ng magulang ang mga batayan sa pag-alam kung sino ang magbabayad at magkano ang suporta. Kung may kasunduan o utos na, dapat ding tingnan kung paano ito maaaring baguhin kapag nagbago ang kalagayan. Kung nasa ibang bansa ang magulang na hindi nagbabayad, ang pagpapatupad ng kasunduan o utos tungkol sa suporta ay nakasalalay sa mga tuntunin ng pagkilala at enforcement sa bansang iyon.

Bago magtakda ng paglipat

Kung hindi pa malinaw kung sino ang maaaring magpasya sa paglipat, dalhin sa konsultasyon ang kasunduan o utos tungkol sa anak. Ipaliwanag kung saan siya titira at kailan siya aalis, upang maunawaan ng abogado ang mismong paglipat na nais mong gawin. Para sa mga tanong sa batas ng Taiwan, nasa ibaba ang contact ng Hovering International Law Firm.

Email: wei@hoveringlaw.com.tw. Tanggapan sa Taipei: 103 臺北市大同區承德路一段35號7樓之2 (7F-2, No. 35, Sec. 1, Chengde Rd., Datong Dist., Taipei City 103). Abogadang responsable sa patalastas: 曾雋崴 (Wei Tseng).