Ly hôn hoặc bị chồng Đài Loan đánh: tôi có phải về Việt Nam không?

Hãy hình dung: gần nửa đêm, một người vợ Việt vừa bị chồng đẩy vào tường. Anh ta nói nếu cô bỏ đi thì thẻ cư trú sẽ bị hủy và cô phải về Việt Nam ngay. Đứa con hai tuổi, sinh ở Đài Bắc, đã ngủ. Cô tự hỏi: “Nếu ly hôn thì mình có bị đuổi về không?”

Luật không trả lời gọn bằng “có” hay “không”. Thẻ cư trú (外僑居留證, thường gọi là ARC) của bạn dựa trên hôn nhân, nên khi hôn nhân chấm dứt, Sở Di dân (移民署, NIA) về nguyên tắc sẽ hủy. Nhưng luật có những ngoại lệ mà chồng hay nhà chồng thường không nói với bạn.

Hôn nhân chấm dứt thì thẻ cư trú theo chồng ra sao?

Điều cần đọc là Điều 31 Luật Xuất nhập cảnh và Di dân (入出國及移民法). Khoản 4 quy định khi lý do cư trú biến mất, Sở Di dân hủy giấy phép và thu hồi thẻ, nhưng trong một số trường hợp thì “得准予繼續居留”, tức là Sở Di dân có thể cho ở tiếp. Mỗi hồ sơ được xét riêng.

Đừng quên hạn thẻ: khoản 1 yêu cầu nộp đơn gia hạn trước khi hết hạn, kể cả khi hôn nhân đổ vỡ. Nếu chồng không đưa giấy tờ để gia hạn, hãy nói với Trạm Phục vụ (服務站) của Sở Di dân rằng bạn bị bạo lực gia đình; cơ quan di dân có trách nhiệm hỗ trợ (Điều 4 Luật Phòng chống bạo lực gia đình).

Những trường hợp luật cho phép xin ở lại

Khoản 4 có chín điểm (bản hiện hành, hiệu lực từ 1/1/2024); đây là các điểm hay gặp.

Chồng qua đời (điểm 1: 因依親對象死亡). Nếu đang ở Đài Loan, đây là căn cứ để xin ở tiếp, và luật không đòi phải có con. Nếu đã phải về Việt Nam mà vẫn nuôi hoặc thăm con chưa thành niên có hộ tịch Đài Loan, Điều 23 (điểm 9 cho người góa, điểm 10 cho người đã ly hôn từng cư trú hợp pháp) cho phép người nhập cảnh bằng thị thực còn hiệu lực với thời hạn lưu trú từ 60 ngày trở lên, và thị thực đó không bị ghi chú cấm gia hạn hay hạn chế khác, xin cư trú tại Sở Di dân, với điều kiện về con chưa thành niên có hộ tịch Đài Loan. Thẻ cư trú chỉ được cấp khi Sở Di dân chấp thuận đơn.

Ly hôn vì bạo lực gia đình (điểm 2). Nguyên văn: “因遭受家庭暴力離婚，且未再婚”, tức là ly hôn vì bị bạo lực gia đình và chưa tái hôn. Luật không đòi phải có con, cũng không đòi có lệnh bảo vệ. Thông cáo của Sở Di dân ngày 30/5/2023 khi sửa luật cũng xác nhận điều này. Trước đó phải có bản án ly hôn và có con ruột chưa thành niên có hộ tịch Đài Loan.

Có con (điểm 3). Sau ly hôn, bạn có “撫育事實、行使負擔權利義務或會面交往” với con chưa thành niên đã có hộ tịch Đài Loan. Ba vế nối bằng “hoặc”: đang nuôi con, đang thực hiện quyền nghĩa vụ làm cha mẹ, hay được thăm nom đều có thể là căn cứ. Điểm 4 thêm trường hợp việc buộc bạn rời Đài Loan gây tổn hại lớn, khó khắc phục cho con. Nếu được ở lại theo điểm 3 hoặc 4, khi con thành niên bạn vẫn có thể được xét cho ở tiếp (khoản 5).

Điểm 7 áp dụng khi bạn là nạn nhân hoặc nhân chứng trong vụ án hình sự mà kiểm sát viên hay thẩm phán thấy cần bạn có mặt.

Giấy tờ chứng minh bạn đang nuôi hoặc thăm con

Luật không quy định danh mục giấy tờ cho điểm 3 và yêu cầu có thể khác nhau, nên hãy hỏi Trạm Phục vụ nơi bạn sống trước khi nộp. Những giấy tờ thường có ích là giấy khai sinh, sổ hộ khẩu của con, thỏa thuận hoặc quyết định của tòa về quyền nuôi con, giấy tờ trường học cho thấy ai đưa đón con.

Thỏa thuận ly hôn rất quan trọng. Theo Điều 1055 Bộ luật Dân sự, quyền nuôi con chưa thành niên sau ly hôn (行使負擔權利義務, người Đài Loan quen gọi 監護權) do một bên hoặc hai bên đảm nhiệm theo thỏa thuận; không thỏa thuận được thì tòa ấn định theo lợi ích tốt nhất của con (Điều 1055-1). Thỏa thuận bỏ trống chuyện con sẽ khiến bạn khó chứng minh căn cứ ở lại sau này.

Nếu đã có bạo lực, Điều 43 Luật Phòng chống bạo lực gia đình quy định tòa suy đoán rằng giao quyền nuôi con cho người gây bạo lực là bất lợi cho con, và tòa có thể chỉ cho người đó thăm con ở nơi an toàn hoặc có người giám sát (Điều 45).

Đang chờ nhập tịch, hoặc đã thôi quốc tịch Việt Nam

Điều 4 Luật Quốc tịch (國籍法) cho phép người cư trú hợp pháp liên tục ba năm, mỗi năm ít nhất 183 ngày, xin nhập tịch nếu thuộc một nhóm được liệt kê. Hồ sơ nộp với tư cách vợ của công dân Đài Loan (điểm 1 khoản 1) dựa trên hôn nhân; ly hôn khi hồ sơ đang xét thì căn cứ mất, và bạn chỉ đi tiếp nếu thuộc điểm 2 (ly hôn vì bạo lực gia đình mà chưa tái hôn; hoặc góa, chưa tái hôn và vẫn qua lại với gia đình chồng; nếu hôn nhân đã kéo dài từ hai năm trở lên thì không cần điều kiện vẫn qua lại này) hoặc điểm 3 (nuôi, thăm nom con có quốc tịch Đài Loan dưới 18 tuổi). Ít người để ý: người đang là vợ, chồng được miễn điều kiện tài sản hoặc kỹ năng đủ tự lập, còn người đã ly hôn phải chứng minh (điểm 4 khoản 1 Điều 3). Hãy báo ngay cho cơ quan hộ chính nơi nộp hồ sơ, mang giấy tờ về căn cứ mới và thu nhập, rồi hỏi cần bổ sung hay nộp lại.

Sau khi được phép nhập tịch, bạn xin thẻ cư trú dành cho công dân chưa có hộ tịch (臺灣地區居留證), nộp giấy thôi quốc tịch cũ trong một năm, ở đủ thời gian quy định rồi mới xin giấy định cư (定居證) và đăng ký hộ tịch. Quá một năm mà chưa nộp, và không được gia hạn vì lý do phía Việt Nam (có Bộ Ngoại giao xác nhận), thì phép nhập tịch bị hủy; chưa nộp thì cũng chưa được định cư (Điều 9). Nếu đã mất quốc tịch Việt Nam mà chưa được duyệt nhập tịch, điểm 2 Điều 26 Luật Xuất nhập cảnh buộc bạn xin cư trú trong 30 ngày, tính từ ngày hôm sau ngày mất quốc tịch. Ngoài trường hợp trên, Điều 19 chỉ cho hủy khi việc nhập tịch không đúng luật (chẳng hạn kết hôn giả có bản án); ly hôn thật sự về sau không phải căn cứ hủy.

Lệnh bảo vệ (保護令): ai xin, gồm những gì

Không cần đợi ly hôn: theo Điều 3 Luật Phòng chống bạo lực gia đình, vợ chồng, kể cả đã ly hôn, đều là thành viên gia đình. Theo Điều 2, bạo lực không chỉ là đánh đập mà gồm cả quấy rối, kiểm soát, đe dọa về tinh thần hoặc kinh tế. Bị giữ hộ chiếu, thẻ cư trú, bị cắt tiền sinh hoạt hay bị dọa “ly hôn là bị đuổi về nước” đều nên kể với 113 hoặc luật sư.

Lệnh có ba loại (Điều 9): thông thường (通常保護令), tạm thời (暫時保護令) và khẩn cấp (緊急保護令). Nạn nhân tự nộp đơn xin lệnh thông thường hoặc tạm thời lên tòa (Điều 10). Nếu nạn nhân là trẻ vị thành niên, người khuyết tật hay khó ủy quyền, người đại diện theo pháp luật, người thân ruột thịt hoặc thông gia trong phạm vi ba bậc (三親等) xin thay được. Kiểm sát viên, công an và chính quyền thành phố, huyện cũng có quyền nộp đơn. Không mất án phí.

Riêng lệnh khẩn cấp thì nạn nhân không tự nộp được: công an, kiểm sát viên hoặc chính quyền địa phương (qua trung tâm phòng chống bạo lực gia đình) xin thay bạn, bằng lời nói hoặc fax, kể cả ban đêm và ngày nghỉ (Điều 10, Điều 12). Nếu tòa thấy bạn đang gặp nguy hiểm cận kề, lệnh phải được cấp bằng văn bản trong vòng 4 giờ (Điều 16). Khi đang nguy hiểm, hãy gọi 110 hoặc 113 và nói rõ bạn cần lệnh bảo vệ khẩn cấp.

Đơn có thể chỉ ghi địa chỉ nhận giấy tờ thay cho nơi bạn ở, và bạn có thể yêu cầu tòa giữ bí mật nơi ở (Điều 12). Điều 14 cho phép lệnh thông thường gồm nhiều biện pháp cùng lúc: cấm bạo lực, quấy rối, liên lạc, theo dõi; buộc dọn khỏi nơi ở hay tránh xa nhà, nơi làm việc, trường học; ấn định tạm thời ai nuôi con và lịch thăm nom; buộc trả tiền thuê nhà, tiền cấp dưỡng cho bạn và con, phí luật sư hợp lý; cấm tra cứu hộ tịch, trường học, nguồn thu nhập của bạn và con. Lệnh tạm thời và khẩn cấp hẹp hơn, không gồm các khoản tiền. Vi phạm các lệnh cấm bạo lực, quấy rối, liên lạc, buộc dọn ra hay tránh xa là tội hình sự, có thể bị phạt tù đến ba năm, phạt tiền đến 100.000 Đài tệ hoặc cả hai (Điều 61).

Khi đang nguy hiểm: gọi ai, giữ gì

Nếu tính mạng đang bị đe dọa, gọi 110 trước. Nếu chồng hay nhà chồng xem được điện thoại của bạn, hãy liên lạc bằng thiết bị hoặc tài khoản họ không dùng được, dùng chế độ ẩn danh hoặc chỉ xóa các trang liên quan. Đường dây 113 của Bộ Y tế và Phúc lợi xã hội nhận thông báo và tư vấn về bạo lực gia đình, 24 giờ mỗi ngày, miễn phí, có thông dịch tiếng Việt; bạn cũng có thể nhắn tin.

Đường dây 1990 của Sở Di dân tư vấn cho người nước ngoài về cư trú, an toàn, nuôi con và pháp luật. Tiếng Việt chỉ phục vụ thứ Hai đến thứ Sáu, 9 giờ đến 17 giờ, không tính ngày lễ; ngoài giờ đó hãy gọi 113.

Mỗi thành phố, huyện có trung tâm phòng chống bạo lực gia đình (家庭暴力防治中心): hỗ trợ khám, lấy chứng cứ, nơi ở tạm cho nạn nhân và con, hỗ trợ pháp lý (Điều 8). Cơ sở y tế không được từ chối khám và cấp giấy chứng nhận thương tích cho nạn nhân (Điều 52). Hãy giữ giấy đó, ảnh chụp, tin nhắn, ghi lại ngày giờ gọi 113 hoặc báo công an, rồi gửi bản sao cho người bạn tin hoặc lưu vào tài khoản riêng người kia không biết. Quỹ Trợ giúp pháp lý (法律扶助基金會) hỗ trợ người nước ngoài đang cư trú hợp pháp tại Đài Loan, có xét tài chính và nội dung vụ việc; mất quyền cư trú không do lỗi của mình thì vẫn có thể xin.

Vì sao thứ tự các bước lại quyết định nhiều điều

Thuận tình ly hôn chỉ cần văn bản, ít nhất hai người làm chứng và đăng ký ở hộ chính (Điều 1050), không cần tòa, nên có thể xong rất nhanh. Vì vậy nhiều người bị ép ký khi hoảng loạn.

Thứ tự nên cân nhắc: an toàn trước, rồi chứng cứ, lệnh bảo vệ nếu có bạo lực, thỏa thuận về con, và ký sau cùng. Luật không còn đòi ly hôn bằng bản án, nhưng vẫn phải là ly hôn vì bạo lực gia đình, nên hãy giữ chứng cứ độc lập như biên bản báo công an, giấy chứng nhận thương tích, hồ sơ của trung tâm phòng chống bạo lực gia đình hoặc lệnh bảo vệ, và đưa thỏa thuận cho luật sư xem trước khi ký. Nếu căn cứ là con (điểm 3), điều khoản quyền nuôi con và thăm nom phải rõ ràng, vì đó là thứ bạn đưa cho Sở Di dân. Xem thêm về con cái khi cha mẹ ở hai nước và hỏi đáp ly hôn.

Tư vấn ban đầu

Nếu bạn cân nhắc ly hôn hoặc bị bạo hành và lo về thẻ cư trú, có thể liên hệ Hovering International Law Firm (昊鼎國際法律事務所), cho biết loại thẻ cư trú và ngày hết hạn, có con có hộ tịch Đài Loan không, đã có lệnh bảo vệ hoặc báo công an chưa, có thỏa thuận ly hôn nào đang chờ ký không, ngôn ngữ bạn muốn dùng và cách liên lạc an toàn (email người khác không xem được, hoặc khung giờ thuận tiện).

Email: wei@hoveringlaw.com.tw. Địa chỉ Đài Bắc: 103 臺北市大同區承德路一段35號7樓之2 (7F-2, No. 35, Sec. 1, Chengde Rd., Datong Dist., Taipei City 103). Luật sư chịu trách nhiệm quảng cáo: 曾雋崴 (Wei Tseng).

Nguồn tham khảo chính thức

• Luật Xuất nhập cảnh và Di dân, Điều 31: https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=D0080132&flno=31
• Luật Xuất nhập cảnh và Di dân, Điều 23: https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=D0080132&flno=23
• Sở Di dân, thông cáo ngày 30/5/2023: https://www.immigration.gov.tw/5385/7229/7238/345995/cp_news
• Bộ luật Dân sự, Điều 1055: https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=B0000001&flno=1055
• Luật Quốc tịch, Điều 4: https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=D0030001&flno=4
• Luật Phòng chống bạo lực gia đình, Điều 14: https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=D0050071&flno=14
• Đường dây 113 (Bộ Y tế và Phúc lợi): https://dep.mohw.gov.tw/DOPS/cp-1183-6499-105.html
• Sở Di dân, đường dây 1990: https://www.immigration.gov.tw/7072/7006/142639/167507/167513/
• Quỹ Trợ giúp pháp lý (法律扶助基金會): https://www.laf.org.tw/service-assistance-des

Ngày kiểm tra: 29/9/2026. Hiệu lực của từng điều khoản cần đánh giá theo văn bản và sự việc cụ thể.