Biết trả lời công việc hằng ngày bằng tiếng Hoa không có nghĩa bạn hiểu những từ như “cố ý”, “nhận hộ” hay “đồng ý giao tài khoản” trong một buổi lấy lời khai. Khi không thông ngôn ngữ đang dùng, bạn phải được phiên dịch theo Điều 99 Bộ luật Tố tụng hình sự. Hãy nói rõ mình cần tiếng Việt.
Quyền im lặng và có luật sư áp dụng cho người bị tình nghi hoặc bị buộc tội, kể cả khi chưa bị bắt. Nếu giấy ghi 證人, bạn đang được gọi làm chứng; nghĩa vụ có mặt và quyền từ chối lời khai của người làm chứng cần được xem riêng.
Giấy hẹn ghi gì, cơ quan nào đang hỏi?
Thông báo của cảnh sát thường mang tên 通知書. Theo Điều 71-1, cảnh sát có thể dùng giấy này để gọi người bị tình nghi đến làm việc; nếu đã được thông báo hợp lệ mà không đến, không có lý do chính đáng, họ có thể đề nghị kiểm sát viên cấp lệnh dẫn giải. Một ca làm trùng lịch chưa tự hủy buổi hẹn.
Bạn có thể liên hệ đơn vị ghi trên giấy để hỏi số vụ, tư cách được gọi và yêu cầu bố trí phiên dịch. Nếu cần đổi giờ, trình bày lý do, gửi tài liệu đang có và xác nhận kết quả. Giữ giấy hẹn cùng nội dung trao đổi. Môi giới báo rằng “đã nói giúp” chưa cho biết cơ quan có đồng ý đổi lịch hay không.
Không nhận ra vụ việc? Hãy ghi lại cả điều đó. Đừng đoán một giao dịch hoặc một người quen để trả lời cho xong.
Quyền im lặng và quyền có luật sư bắt đầu từ giai đoạn điều tra
Điều 95 yêu cầu thông báo trước nội dung nghi ngờ và các tội danh; khi thay đổi tội danh phải thông báo lại. Người được hỏi có quyền im lặng, chọn người bào chữa và yêu cầu điều tra chứng cứ có lợi. Điều 100-2 áp dụng các quy định của chương này cho việc cảnh sát hỏi người bị tình nghi.
Luật sư có thể tham gia ngay ở giai đoạn cảnh sát điều tra theo Điều 27. Nếu chưa có luật sư hiện diện và bạn thông báo đã chọn luật sư, khoản 2 Điều 95 yêu cầu dừng hỏi; ngoại lệ là chính bạn đồng ý tiếp tục. Vì thế, cần làm rõ mình đang yêu cầu chờ luật sư hay đồng ý trả lời ngay. Hai lựa chọn có hậu quả khác nhau.
Không đủ tiền thì sao? Quỹ Trợ giúp pháp lý có chương trình luật sư đến cùng khi lấy lời khai, nhưng có điều kiện về vụ án, người được hỏi và giai đoạn hỏi. Chương trình không mặc nhiên bao phủ mọi người nước ngoài trong mọi vụ. Bạn hoặc người thân có thể cung cấp tên cơ quan, tội danh được thông báo và tình trạng đã từng khai trong cùng vụ để Quỹ xác định hình thức trợ giúp phù hợp.
Phiên dịch cần truyền đạt đúng điều bạn biết
Trước khi trả lời, nêu ngay những từ hoặc câu chưa hiểu. Nếu bản dịch biến “tôi nghe người khác nói” thành “tôi biết”, hãy yêu cầu giải thích và ghi lại ý đúng. Không nhớ thì nói không nhớ. Phỏng đoán về giờ giấc, số tiền hay người nhận nên được phân biệt với chi tiết có tin nhắn, sao kê hoặc hình ảnh xác nhận.
Môi giới, chủ thuê hoặc bạn đi cùng có thể giúp liên hệ, nhưng đừng mặc nhiên cho rằng người đó là phiên dịch được cơ quan bố trí hay luật sư của mình. Nếu chính họ liên quan đến việc đang bị điều tra, nói rõ quan hệ ấy với cơ quan hỏi và luật sư. Nhu cầu tiếng Việt phải được giải quyết ngay trong buổi làm việc, không chỉ bằng bản dịch do người quen gửi sau đó.
Chữ ký ở cuối biên bản
Theo Điều 41, biên bản phải được đọc cho người khai nghe hoặc cho họ xem, rồi hỏi có sai hay không. Luật sư đang có mặt được hỗ trợ bị can đọc và nêu ý kiến. Yêu cầu thêm, bớt hoặc sửa phải được ghi kèm; nếu người khai từ chối ký, đóng dấu hoặc điểm chỉ thì phải ghi lý do. Điều 43-1 áp dụng quy định này cho cảnh sát khi lấy lời khai.
Bạn nên yêu cầu phiên dịch toàn bộ phần sẽ ký, nhất là câu thể hiện mình biết gì, đồng ý việc gì và đã nhận tiền hay chưa. Chỉ được nghe tóm tắt vài dòng thì hãy nói rằng mình chưa hiểu hết. Chỉ rõ câu cần sửa, thay vì ký trước rồi nhờ người quen giải thích sau.
Điều 100-1 yêu cầu ghi âm liên tục toàn bộ buổi hỏi; khi cần còn phải ghi hình. Có ngoại lệ cho tình huống cấp bách được ghi trong biên bản. Ngoài ngoại lệ đó, phần lời khai trong biên bản không khớp bản ghi không được dùng làm chứng cứ. Nếu phát hiện sai sau khi về, ghi ngay thời gian, câu hỏi, bản dịch và ý đã nói để đề nghị đối chiếu, không tự sửa bản giấy đã nhận.
Khi mang tài liệu, giữ bản gốc tin nhắn và tên tài khoản liên quan, kể cả đoạn có vẻ bất lợi. Đánh dấu phần nào mình trực tiếp làm, phần nào chỉ được nhờ. Nếu vụ việc liên quan thẻ ATM, bài về giao tài khoản ngân hàng giải thích thêm các hành vi bị xem xét. Hồ sơ chuẩn bị cho buổi hỏi nên cho thấy đúng những gì đã xảy ra, kể cả điều bạn chưa biết.
Nguồn chính thức
- Bộ luật Tố tụng hình sự: Điều 99, 71-1, 95, 100-2, 27.
- Biên bản: Điều 41, 43-1; ghi âm: Điều 100-1.
- Quỹ Trợ giúp pháp lý: luật sư đến cùng khi lấy lời khai.
Ngày kiểm tra: 8/10/2026, theo văn bản tiếng Hoa hiện hành được cơ sở dữ liệu chính thức hiển thị.
Câu hỏi thường gặp
- Biết tiếng Hoa giao tiếp có phải tự khai bằng tiếng Hoa không?
- Điều 99 yêu cầu phiên dịch khi không thông ngôn ngữ đang sử dụng. Hãy nói rõ phần nào bạn không hiểu và đề nghị phiên dịch tiếng Việt; việc biết giao tiếp ở nơi làm việc không tự chứng minh rằng bạn hiểu câu hỏi và biên bản pháp lý.
- Tôi đã ký biên bản nhưng phát hiện dịch sai thì còn làm gì được?
- Ghi lại ngay câu bị sai, ý thực sự đã trình bày và thời điểm buổi hỏi. Có thể gửi văn bản bổ sung và đề nghị kiểm tra bản ghi âm qua luật sư hoặc cơ quan thụ lý. Điều 100-1 có quy định về phần biên bản không khớp bản ghi; ký rồi không tự làm mọi sai sót trở thành đúng.
Bài viết này cung cấp thông tin chung, không phải là tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể.
