Theo Điều 57, điểm 8 Luật Dịch vụ việc làm (就業服務法), chủ thuê không được giữ trái phép hoặc chiếm đoạt hộ chiếu, giấy tờ cư trú hay tài sản của người lao động nước ngoài mà mình thuê.
Công ty môi giới việc làm tư nhân và nhân viên của công ty chịu quy định riêng tại Điều 40, khoản 1, điểm 10: khi làm dịch vụ việc làm, họ không được giữ giấy phép, giấy tờ tùy thân hoặc giấy tờ liên quan trái ý muốn của người lao động hoặc chủ thuê.
Giao giấy tờ để làm thủ tục không có nghĩa là để họ giữ lâu dài
Theo hướng dẫn của Cục Phát triển lực lượng lao động (WDA), bạn có quyền tự giữ hộ chiếu, thẻ cư trú (ARC) và giấy phép làm việc của mình. Chủ thuê hoặc môi giới không được giữ các giấy tờ này nếu bạn không đồng ý. Họ chỉ được giữ tạm thời khi hỗ trợ những việc như làm thủ tục cư trú hoặc khám sức khỏe, và phải có sự đồng ý của bạn. Vì vậy, đồng ý giao giấy tờ cho một thủ tục không có nghĩa là đồng ý để họ giữ lâu dài.
Khi giao bản gốc, bạn nên hỏi rõ ai nhận, dùng cho thủ tục nào và dự kiến khi nào trả. Nếu đã giao mà chưa nhận lại, hãy yêu cầu trả bản gốc; nếu họ nói vẫn cần giữ, hãy hỏi thủ tục đang ở bước nào.
Khi yêu cầu trả lại bị từ chối
Bạn nên ghi lại người đang giữ giấy tờ, ngày giao, lý do họ nêu, thời điểm bạn yêu cầu trả và câu trả lời nhận được. Nếu công ty môi giới nói chủ thuê đang giữ, hoặc ngược lại, hãy ghi rõ ai đã nói điều đó; khi chưa biết ai giữ thì không cần đoán.
Nếu gửi yêu cầu bằng tin nhắn, hãy nêu rõ bạn muốn nhận lại bản gốc hộ chiếu hay thẻ ARC. Giữ lại các tin nhắn, giấy giao nhận hoặc giấy đồng ý mà bạn đang có. Nếu trước đó chỉ trao đổi bằng lời, bạn có thể tự ghi lại ngày và nội dung, tách phần mình nhớ với phần có tin nhắn xác nhận.
Vi phạm Điều 57, điểm 8 hoặc Điều 40, khoản 1, điểm 10 bị phạt tiền từ 60.000 đến 300.000 Đài tệ theo Điều 67, khoản 1. Người làm dịch vụ việc làm mà không có giấy phép, nếu giữ giấy tờ trái ý muốn như mô tả tại Điều 40, khoản 1, điểm 10, cũng bị phạt theo khung này (khoản 2). Đây là tiền phạt hành chính nộp cho nhà nước, không phải tiền trả cho người lao động; việc bên kia bị phạt cũng không tự đưa giấy tờ trở lại tay bạn. Khi trình bày sự việc, hãy nói rõ bạn muốn nhận lại bản gốc.
Có thể hỏi 1955 trước khi khiếu nại
1955 là đường dây tư vấn và khiếu nại miễn phí do Bộ Lao động thiết lập. Trang giới thiệu chính thức của 1955 xác nhận có tư vấn bằng tiếng Việt, phục vụ 24 giờ mỗi ngày và không thu phí cuộc gọi. Theo hướng dẫn của WDA về 1955, nếu chưa rõ quyền lợi của mình có bị xâm phạm hay không và chưa muốn khiếu nại ngay, bạn có thể gọi 1955 hoặc dùng dịch vụ tư vấn qua chat trực tuyến trước. Không cần có đủ các ghi chép nêu trên mới được hỏi. Khi gọi, hãy nêu loại giấy tờ bị giữ, người giữ nếu biết, việc bạn đã yêu cầu trả và phản hồi nhận được.
Hướng dẫn này cũng nêu rằng theo luật lao động, thông tin khiếu nại phải được giữ bí mật; công chức tự ý tiết lộ có thể bị xử lý hành chính, hình sự và phải bồi thường dân sự nếu gây thiệt hại. Nếu lo chủ thuê hoặc môi giới biết việc mình liên hệ, bạn có thể nói rõ lo ngại đó khi gọi.
Yêu cầu trả giấy tờ không đồng nghĩa với được chấp thuận chuyển chủ thuê hoặc gia hạn cư trú. Nếu đang có vấn đề về hợp đồng, giấy phép làm việc hay hạn cư trú, hãy hỏi riêng từng việc; khiếu nại về giấy tờ không thay thế thủ tục hoặc thời hạn cư trú.
Bài viết này cung cấp thông tin chung, không phải là tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể.
