در اطلاعیهٔ اداره بینالمللی تجارت وزارت اقتصاد تایوان (經濟部國際貿易署)، «مناطق تحت کنترل» صادرات کالاهای راهبردی با فناوری بالا (戰略性高科技貨品، SHTC) شش نام دارد: ایران، عراق، کرهٔ شمالی، سرزمین اصلی چین (大陸地區، فقط دوازده دسته از تجهیزات ساخت ویفر نیمهرسانا)، سودان و سوریه (اطلاعیه، نسخهٔ موجود در صفحهٔ اداره در 24 اکتبر 2026).
برای تأمینکنندهٔ تایوانی این شش نام پیامد کیفری دارد. صادرات بدون مجوز چنین کالایی به یکی از این مناطق حبس تا پنج سال یا بازداشت (拘役) را در پی دارد، یا جزای نقدی تا سه میلیون دلار جدید تایوان که می‌تواند به‌تنهایی یا افزون بر حبس یا بازداشت حکم شود؛ اگر کارمندی در جریان کار مرتکب شود، شرکت هم جزای نقدی میپردازد (ماده 27 قانون تجارت (貿易法)). این می‌تواند توضیح دهد چرا تأمین‌کننده پیش از پذیرفتن سفارش می‌پرسد یا آن را رد میکند.
کالای راهبردی چیست و پرسش دربارهٔ مصرفکنندهٔ نهایی از کجا می‌آید
اداره سه گروه را کالای راهبردی می‌شمارد. گروه نخست کالاهای فهرستهای کنترل است: فهرست کالاها و فناوری‌های دومنظوره، فهرست کالاهای نظامی عمومی، فهرست کالاهای حساس ارسالی به کرهٔ شمالی، فهرست کالاهای حساس ارسالی به ایران و فهرست کالاهای فناوری بالا برای روسیه و بلاروس. گروه دوم کالای بیرون از فهرست است که مصرف یا مصرفکنندهٔ نهایی‌اش احتمالاً به تولید یا توسعهٔ سلاحهای نظامی، از جمله سلاحهای هستهای، زیستی-شیمیایی یا موشکی، مربوط شود. گروه سوم شامل کالاهای وارداتی است که طبق مقررات کشور صادرکننده، به گواهی بینالمللی واردات صادرشده از تایوان یا دیگر اسناد تضمینی مرتبط نیاز دارند (توضیح اداره). «فهرست کالاهای حساس ارسالی به ایران» را اداره جداگانه منتشر کرده است و این نوشتار محتوای آن را شرح نمیدهد. برای دانستن اینکه کالای مشخصی در کدام فهرست می‌افتد، همان صفحه به سامانهٔ تشخیص و مشاورهٔ طبقه‌بندی (鑑定諮詢) ارجاع می‌دهد (سامانهٔ تشخیص).
گروه دوم همان جایی است که پرسش‌های تأمین‌کننده معنا پیدا میکند. اطلاعیه می‌گوید احتمال کاربرد سلاحی یعنی معامله‌ای که یکی از هشت حالت را داشته باشد. چهار نمونه: طرف خارجی در «فهرست مدیریت نهادهای مقصد صادرات» (出口實體管理名單) باشد (پایگاه جست‌وجو)؛ طرف معامله یا کارگزار خریدش نخواهد مصرف یا مصرفکنندهٔ نهایی را بگوید؛ قیمت، شرایط تجاری یا شیوهٔ پرداخت با تجارت بینالمللی معمول نخواند؛ یا بی‌دلیل خاص، محل تحویل جایی جز مقصد اعلام‌شده باشد یا گیرندهٔ نهایی بار شرکت حمل‌ونقل باشد. بند هشتم هر وضع غیرعادی دیگر را هم می‌گیرد.
مجوز صادرات: چه سندی، به امضای چه کسی
صادرکننده باید پیش از ارسال از اداره مجوز صادرات بگیرد. اعتبار آن اصولاً شش ماه است، در حالت‌های معین دو سال، و پس از پایان تمدید نمی‌شود (ماده 15 و ماده 19 آیین‌نامهٔ مدیریت صادرات و واردات کالاهای راهبردی با فناوری بالا (戰略性高科技貨品輸出入管理辦法)).
درخواست باید سندی از طرف مقصد داشته باشد: گواهی واردات، گواهی مصرف نهایی یا سند تضمینی که دولت کشور واردکننده صادر کرده، یا تعهدنامهٔ مصرف نهایی (最終用途保證書) که واردکنندهٔ خارجی یا مصرفکنندهٔ نهایی می‌دهد. مصرف و مصرفکنندهٔ نهایی را هم باید راست اعلام کرد (ماده 16 آیین‌نامه). قانون تجارت همین راستگویی را می‌خواهد و تغییر مصرف یا مصرف‌کننده را بدون مجوز نمی‌پذیرد (فقرهٔ 1 ماده 13). ارائهٔ مدرک ناراست برای گرفتن مجوزهای تجاری یا استفاده از آن‌ها هم در فهرست رفتارهای ممنوع صادرکنندگان و واردکنندگان است (ماده 17). اینکه اداره برای مقصد معین مجوز بدهد یا ندهد، در متن این مقررات از پیش گفته نشده است.
ترانزیت، انبار بندری و مقصدهای بیرون از فهرست
کالای راهبردی مشمول (فهرستهای کنترل و حالت‌های مشکوک بیرون از آن‌ها) که به منطقهٔ تحت کنترل می‌رود، بدون مجوز نمی‌تواند از بنادر تایوان ترانزیت یا ترانشیپ شود و وارد انبار بندری (保稅倉庫)، مرکز لجستیک یا منطقهٔ تجارت آزاد هم نمی‌شود (فقرهٔ 2 ماده 13 و ماده 20 آیین‌نامه). چنین محموله‌ای ممکن است توقیف شود؛ مصادره هم ممکن است و آنچه مصادره نشود برگشت داده میشود (فقرهٔ 4 ماده 13 و فقرهٔ 2 ماده 27-2).
خارج‌بودن مقصد از این شش نام، به‌تنهایی معافیت از مجوز نیست؛ اصل ممنوعیت صادرات بدون مجوز است (فقرهٔ 1 ماده 13). برای برخی صادرات به آمریکا یا ژاپن، مرجع صالح می‌تواند در شرایط فقرهٔ 2 ماده 15 آیین‌نامه صدور مجوز را لازم نداند: پس از بررسی اینکه طرف خارجی در فهرست نهادها و میان طرف‌های اعلام‌شدهٔ مرجع نیست، و در صورت ارزش زیر 300,000 دلار جدید تایوان (قیمت فوب) یا وجود نظام کنترل داخلی تأییدشده. این استثنا ایران یا افغانستان را شامل نمی‌شود. در غیر این موارد، صادرات بی‌مجوز به مقصد بیرون از فهرست می‌تواند جریمهٔ اداری 60,000 تا 3,000,000 دلار جدید تایوان، تعلیق صادرات یا واردات از یک ماه تا یک سال، یا ابطال ثبت بازرگانی را در پی داشته باشد (ماده 27-2). برای مقصدهای فهرست‌شده، افزون بر کیفر ماده 27، همین تعلیق یا ابطال ثبت هم هست (ماده 27-1). افغانستان در آن شش نام نیست، اما برای آن هم مجوز لازم است.
آنچه این نوشتار پاسخ نمیدهد
مقررات کشورهای دیگر، از جمله تحریم‌های آمریکا، اتحادیهٔ اروپا یا سازمان ملل، ممکن است جداگانه بر معامله اثر بگذارد و به مشاور حقوقی همان نظام نیاز دارد؛ این نوشتار دربارهٔ آن‌ها چیزی نمی‌گوید. سند مصرف نهایی باید با واقعیت معامله بخواند، و از تأمین‌کننده نخواهید آن را جور دیگری بنویسد، چون ارائهٔ مدرک ناراست برای مجوز ممنوع است (ماده 17). اگر طرف ایرانی در تایوان نمایندگی یا شرکت تابعه دارد یا می‌خواهد داشته باشد، کنترل صادرات در کنار ساختار حضور سنجیده میشود؛ نوشتار شرکت‌های قطعات نیمهرسانا کنترل صادرات را ارزیابی جداگانه می‌خواند.
صادرکننده باید اسناد معامله را پنج سال نگه دارد، و مرجع صادرکنندهٔ مجوز یا گروه ویژهٔ نظارت می‌تواند دربارهٔ مسیر بعدی کالا مدرک بخواهد؛ صادرکننده نمی‌تواند امتناع کند (ماده 21 آیین‌نامه).
اگر دربارهٔ مقررات تایوان در معامله‌ای پرسش دارید، خلاصه‌ای غیرحساس (نوع کلی کالا، مسیر حمل، ارتباط با تایوان و مهلت‌های نزدیک) را به wei@hoveringlaw.com.tw بفرستید یا صفحهٔ تماس را باز کنید. نام شرکت‌های دو طرف برای بررسی تضاد منافع کافی است؛ تصویر پاسپورت، اطلاعات بانکی و اصل کامل قراردادها را در نخستین ایمیل نفرستید. ایمیل رابطهٔ وکیل و موکل نمی‌سازد. مشاوره به انگلیسی، چینی، ژاپنی یا کره‌ای است و زبان آن پیش از شروع توافق میشود.
منابع
بررسی‌شده در 24 اکتبر 2026.
- قانون تجارت (貿易法): ماده 13، ماده 17، ماده 27، ماده 27-1، ماده 27-2
- آیین‌نامهٔ مدیریت صادرات و واردات کالاهای راهبردی با فناوری بالا (戰略性高科技貨品輸出入管理辦法): ماده 15، ماده 16، ماده 19، ماده 20، ماده 21
- اداره بینالمللی تجارت: اطلاعیهٔ انواع کالاهای راهبردی و مناطق تحت کنترل صادرات
- اداره بینالمللی تجارت: کالای راهبردی با فناوری بالا چیست
- اداره بینالمللی تجارت: پایگاه جست‌وجوی فهرست نهادها
- سامانهٔ تشخیص و مشاورهٔ طبقه‌بندی کالاهای راهبردی، که صفحهٔ اداره به آن ارجاع می‌دهد
پرسش‌ها
- آیا تایوان ایران را در فهرست مناطق تحت کنترل صادرات کالاهای راهبردی آورده است؟
- بله. اطلاعیهای که در صفحهٔ رسمی اداره بینالمللی تجارت تایوان در 24 اکتبر 2026 در دسترس بود، مناطق تحت کنترل را ایران، عراق، کرهٔ شمالی، سرزمین اصلی چین، سودان و سوریه مینویسد؛ برای سرزمین اصلی چین فقط دوازده دسته از تجهیزات ساخت ویفر نیمهرسانا کنترل میشود. این فهرست به کالاهای راهبردی با فناوری بالا مربوط است و دربارهٔ هر کالای دیگری حکمی نمیدهد.
- اگر کالا در فهرستهای کنترل نباشد، باز هم ممکن است مجوز لازم شود؟
- ممکن است. کالای خارج از فهرستها نیز ممکن است مشمول کنترل باشد، اگر مصرف یا مصرفکنندهٔ نهایی آن احتمالاً به تولید یا توسعهٔ سلاحهای نظامی، از جمله سلاحهای هستهای، زیستی، شیمیایی یا موشک، مربوط شود. اطلاعیهٔ اداره هشت حالت معامله را نام میبرد که این احتمال را میرساند، از جمله نخواستن توضیح مصرف نهایی یا قیمت و شیوهٔ پرداختی که با تجارت بینالمللی معمول نمیخواند. تشخیص نهایی با اداره است.
- صادرات بدون مجوز به ایران برای تأمینکنندهٔ تایوانی چه پیامدی دارد؟
- طبق ماده 27 قانون تجارت، صادرات کالای راهبردی بدون مجوز به منطقهٔ تحت کنترل حبس تا پنج سال، بازداشت یا جزای نقدی تا سه میلیون دلار جدید تایوان را در پی دارد و جزای نقدی را میتوان جداگانه یا افزون بر حبس یا بازداشت حکم داد؛ اگر کارمند در جریان کار مرتکب شود، شرکت هم جزای نقدی میپردازد. ماده 27-1 تعلیق صادرات و واردات از یک ماه تا یک سال یا ابطال ثبت بازرگانی را هم پیشبینی میکند. این پاسخ فقط مقررات تایوان است؛ قواعد کشورهای دیگر جداگانه ممکن است اثر بگذارد.
This article provides general information and is not legal advice on any individual matter.
